१० वर्षांपेक्षा कमी नोकरी केलीय? पेन्शन मिळणार की नाही?

नोकरी बदलताना किंवा अचानक नोकरी सोडताना अनेक कर्मचाऱ्यांसमोर एक मोठा प्रश्न उपस्थित होतो - “माझी सेवेची १० वर्षे पूर्ण झाली नाहीत, मग माझ्या पेन्शन फंडात जमा असलेल्या पैशांचे काय होणार?”

कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना (EPFO) अंतर्गत चालवल्या जाणाऱ्या कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी (EPF) आणि कर्मचारी पेन्शन योजना (EPS) च्या नियमांनुसार, १० वर्षांपेक्षा कमी सेवा असणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना दरमहा पेन्शन मिळत नाही. मात्र, अशा कर्मचाऱ्यांचे पैसे बुडत नाहीत; त्यांना EPFO कडून दोन महत्त्वाचे पर्याय दिले जातात.

१० वर्षांपेक्षा कमी सेवेवर पेन्शन का मिळत नाही?

EPFO च्या नियमानुसार, निवृत्तीनंतर नियमित मासिक पेन्शन मिळवण्यासाठी कर्मचाऱ्याची एकूण सेवा किमान १० वर्षे (१२० महिने) पूर्ण असणे अनिवार्य आहे. जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने १० वर्षे पूर्ण होण्यापूर्वीच नोकरी सोडली, तर तो नियमित पेन्शनसाठी अपात्र ठरतो. अशा वेळी कर्मचारी खालील दोन पर्यायांपैकी एकाची निवड करू शकतात:

पर्याय १: फॉर्म १०-सी (Form 10C) भरून एकरकमी रक्कम काढणे (Withdrawal Benefit)

जर तुम्हाला भविष्यात पुन्हा नोकरी करायची नसेल किंवा पेन्शन योजनेतून पूर्णपणे बाहेर पडायचे असेल, तर तुम्ही ईपीएस खात्यातील रक्कम एकत्र काढून घेऊ शकता.

• कसे करावे? यासाठी EPFO च्या पोर्टलवरून किंवा ऑफलाइन फॉर्म १०-सी (Form 10C) भरावा लागतो.

• परिणाम: ही रक्कम काढल्याने तुमचे ईपीएस (EPS) सदस्यत्व संपुष्टात येते. भविष्यात या कालावधीच्या आधारावर पेन्शनचा दावा करता येत नाही.

जर तुम्ही नोकरी सोडल्यानंतर ६ महिन्यांपेक्षा जास्त काळ बेरोजगार असाल किंवा ईपीएफमध्ये योगदान दिलेले नसेल, तरच तुम्हाला ईपीएसमधील रक्कम काढण्याचा पूर्ण अधिकार मिळतो.

पर्याय २: 'स्कीम सर्टिफिकेट' (Scheme Certificate) घेणे

जर तुम्हाला काही काळानंतर पुन्हा नवीन नोकरी सुरू करायची असेल आणि निवृत्तीनंतर पेन्शनचा लाभ घ्यायचा असेल, तर पैसे न काढता 'स्कीम सर्टिफिकेट' घेणे हा सर्वोत्तम पर्याय आहे.

• फायदा: हे प्रमाणपत्र तुमच्या आधीच्या नोकरीतील सेवेच्या कालावधीचा अधिकृत रेकॉर्ड ठेवते.

• पुढील प्रक्रिया: जेव्हा तुम्ही नवीन कंपनीत रुजू व्हाल, तेव्हा हे प्रमाणपत्र जोडून जुना सेवा कालावधी नवीन नोकरीशी जोडला जातो.

• पेन्शनची पात्रता: वेगवेगळ्या कंपन्यांमधील नोकरीचा कालावधी एकत्र करून जेव्हा एकूण सेवा १० वर्षे पूर्ण होईल, तेव्हा तुम्ही निवृत्तीनंतर नियमित पेन्शनसाठी पात्र ठराल.

अनेक कर्मचारी घाईघाईत ईपीएसमधील रक्कम काढून घेतात. मात्र, आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, जर तुमचे वय कमी असेल आणि भविष्यात तुम्ही पुन्हा नोकरी करणार असाल, तर रक्कम काढण्याऐवजी स्कीम सर्टिफिकेट घेणेच अधिक फायदेशीर ठरते.

१० वर्षे सेवा पूर्ण न झाल्यास मिळणारे पैसे हे 'पेन्शन' नसून केवळ 'विथड्रॉल बेनिफिट' (Withdrawal Benefit) असते. त्यामुळे निवृत्तीनंतरच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी सेवेचा कालावधी कायम ठेवून तो पुढील नोकरीत जोडणे हाच शहाणपणाचा निर्णय ठरतो.