बँकिंगमध्ये आता वेग हाच नवा राजा!

मुंबई : बँकिंग क्षेत्रात आता “वेग” हा सर्वात मोठा स्पर्धात्मक फायदा बनत चालला आहे. डेटा, विश्लेषण आणि एआय-आधारित अंतर्दृष्टी आज जवळपास प्रत्येक बँकेकडे उपलब्ध असताना, ज्या संस्था या माहितीचे सर्वात जलद गतीने कृतीत रूपांतर करतात त्या बाजारात आघाडीवर राहत आहेत.

तज्ज्ञांच्या मते, बँकिंग क्षेत्रातील अनेक रणनीती चुकीच्या असल्यामुळे अपयशी ठरत नाहीत, तर त्या अंमलबजावणीच्या मंद गतीमुळे निष्फळ ठरतात. अनेक वेळा एखाद्या निर्णयाचे इतके विश्लेषण, पुनरावलोकन आणि समन्वय केला जातो की, प्रत्यक्ष निर्णय होईपर्यंत संबंधित बाजारपेठीय संधीच निघून गेलेली असते.

• पूर्वी बँकिंग क्षेत्रात “डेटा म्हणजे यश” असा समज होता. उत्तम डॅशबोर्ड, अधिक विश्लेषण आणि ग्राहकांची सखोल माहिती मिळवणे हेच प्रगतीचे सूत्र मानले जात होते. मात्र आज परिस्थिती बदलली आहे. व्यवहारांचा डेटा, ग्राहकांचे वर्तन, तृतीय-पक्षीय माहिती आणि एआय-निर्मित अंतर्दृष्टी जवळपास सर्वच संस्थांकडे उपलब्ध आहेत. त्यामुळे माहितीपेक्षा आता “वेगवान कृती” महत्त्वाची ठरत आहे.

• ग्राहकांचे बदलते वर्तन याचे स्पष्ट उदाहरण मानले जात आहे. ग्राहक ठेवी हलवू लागणे, डिजिटल अर्ज अर्धवट सोडणे, प्राथमिक उत्पादनांपासून दूर जाणे किंवा व्यवसायांनी पेमेंट्स इतरत्र वळवणे असे संकेत बँकांच्या प्रणालींमध्ये लवकर दिसतात. परंतु, त्या संकेतांवर तातडीने कृती करण्यात अनेक संस्था मागे पडतात.

• तज्ज्ञांच्या मते, यामागील प्रमुख कारण तंत्रज्ञान नसून “विखंडित प्रणाली” आहे. अनेक बँकांमध्ये डेटा एका सिस्टीममध्ये, मार्केटिंग मोहिमा दुसऱ्या ठिकाणी आणि अंमलबजावणी वेगळ्या विभागांमध्ये असते. परिणामी, एका साध्या कृतीसाठीही विविध विभागांमधील मॅन्युअल समन्वय आवश्यक ठरतो आणि वेळ वाया जातो.

• दरम्यान, फिनटेक कंपन्या अधिक वेगाने पुढे येत असल्याचे दिसून येत आहे. कारण त्यांच्या प्रणाली परस्पर जोडलेल्या असतात. ग्राहकांचे वर्तन बदलले की प्रवास बदलतो, हेतू दिसला की ऑफर्स सक्रिय होतात आणि अडथळा निर्माण झाला की प्रणाली तात्काळ प्रतिसाद देते. त्यामुळे निर्णय आणि अंमलबजावणी यांमधील अंतर अत्यल्प राहते.

• बँकिंग क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, पुढील काळात केवळ अधिक डॅशबोर्ड किंवा अधिक डेटा उपयोगी ठरणार नाही. ज्या बँका माहितीचे स्वयंचलित कृतीत रूपांतर करू शकतील, त्या स्पर्धेत टिकून राहतील.

• यासाठी डेटा, चॅनेल्स आणि निर्णय प्रक्रिया एकत्र जोडणाऱ्या प्लॅटफॉर्ममध्ये गुंतवणूक करणे आवश्यक ठरत आहे. अशा प्रणालींमुळे ट्रिगर-आधारित कृती शक्य होते आणि मानवी हस्तक्षेपावर अवलंबित्व कमी होते.

• तज्ज्ञांनी प्रत्येक बँक प्रमुखासमोर एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित केला आहे “एखादा महत्त्वाचा संकेत दिसल्यानंतर त्यावर कृती करण्यासाठी आपल्या संस्थेला नेमका किती वेळ लागतो?”

• कारण, हाच वेळ भविष्यातील स्पर्धात्मक यश किंवा अपयश ठरवणार असल्याचे मानले जात आहे.