ग्राहक जोडणे सोपे, टिकवणे कठीण! बँकांच्या ऑनबोर्डिंग धोरणात बदलाची गरज

ग्राहकांच्या गरजेनुसार ऑनबोर्डिंगची पारंपरिक पद्धत बदलण्याची गरज
ग्राहकांच्या गरजेनुसार ऑनबोर्डिंगची नवी रणनीती
ग्राहकांच्या गरजेनुसार ऑनबोर्डिंगची नवी रणनीती
Published on: 

बँकांमध्ये नवीन ग्राहक जोडण्यासाठी राबविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक ऑनबोर्डिंग प्रक्रियेचा (प्रत्यक्ष उपस्थिती, कागदपत्रांची पडताळणी आणि जोखीम नियंत्रण) दृष्टिकोन आता बदलण्याची गरज निर्माण झाली आहे. आज अनेक बँका नवीन खाते उघडणाऱ्या ग्राहकांवर लक्ष केंद्रित करून त्यांना थेट ठेव (Direct Deposit), डेबिट कार्ड सक्रिय करणे, मोबाईल बँकिंग सुरू करणे आणि डिजिटल सेवांचा वापर करण्यास प्रोत्साहित करतात. मात्र, प्रत्येक ग्राहक बँकेशी जोडला जातो तो चालू खाते उघडण्यासाठीच असे नाही. त्यामुळे सर्व ग्राहकांसाठी एकच ऑनबोर्डिंग पद्धत वापरणे बँकांसाठी दीर्घकालीन व्यवसायाच्या दृष्टीने अपुरे ठरत आहे.

विशेषतः भारतीय नागरी सहकारी बँका, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका आणि पतसंस्थांसाठी हा मुद्दा महत्त्वाचा ठरणार आहे. वाहन कर्ज, गृहकर्ज, मुदत ठेवी किंवा गुंतवणूक योजनांच्या माध्यमातून संस्थेशी जोडलेले अनेक ग्राहक इतर बँकांमधील आपले व्यवहार सुरूच ठेवतात. अशा ग्राहकांचे संस्थेशी आर्थिक नाते निर्माण झाले असले, तरी ते पूर्णपणे त्या संस्थेवर अवलंबून असतीलच असे नाही.

उदाहरणार्थ, एखाद्या ग्राहकाने वाहन खरेदी करताना डीलरमार्फत कमी व्याजदर मिळाल्यामुळे एखाद्या बँकेकडून वाहन कर्ज घेतले असेल, तर त्या ग्राहकाला संबंधित बँकेची इतर उत्पादने किंवा डिजिटल सेवांची माहितीही नसू शकते. गृहकर्ज घेणारा ग्राहक केवळ घर खरेदीच्या गरजेमुळे बँकेशी जोडला गेलेला असू शकतो. त्याचप्रमाणे अधिक व्याजदर मिळत असल्यामुळे ऑनलाइन बचत खाते उघडणारा ग्राहक व्याजदर बदलताच आपली ठेव दुसरीकडे वळवू शकतो.

अशा परिस्थितीत केवळ खाते उघडणे किंवा कर्ज मंजूर करणे म्हणजे ग्राहकासोबत दीर्घकालीन संबंध निर्माण होणे नव्हे. कर्जाची परतफेड पूर्ण झाल्यानंतर ग्राहक बँकेपासून दूर जाऊ शकतो किंवा अधिक आकर्षक व्याजदर देणाऱ्या संस्थेकडे ठेवी वळवू शकतो. त्यामुळे ग्राहकाला संस्थेशी जोडून ठेवण्यासाठी व्यवहारापलीकडे जाऊन विश्वास आणि संस्थेची ओळख निर्माण करणे आवश्यक आहे.

ग्राहकांच्या गरजेनुसार ऑनबोर्डिंगची नवी रणनीती

आधुनिक ऑनबोर्डिंग प्रक्रिया प्रभावी करण्यासाठी संवादाची वेळ आणि वारंवारता, माहितीचा आशय आणि संवादाचे माध्यम या तीन प्रमुख घटकांवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.

संवादाची योग्य वेळ आणि वारंवारता : नवीन बचत किंवा चालू खाते उघडणाऱ्या ग्राहकाला सुरुवातीच्या ९० ते १८० दिवसांत डिजिटल बँकिंग, डेबिट कार्ड, थेट ठेव आणि इतर सुविधांची माहिती देणे महत्त्वाचे असते. मात्र, केवळ वाहन किंवा गृहकर्ज घेणाऱ्या ग्राहकाला वारंवार खाते उघडण्याचे किंवा अन्य उत्पादने घेण्याचे संदेश पाठविण्यापेक्षा त्याच्या कर्जाशी संबंधित उपयुक्त माहिती देणे अधिक परिणामकारक ठरते.

अशा ग्राहकांशी संपूर्ण कर्जकालावधीत सातत्यपूर्ण संपर्क ठेवणे आवश्यक आहे. ग्राहकाच्या आर्थिक गरजा बदलतील किंवा त्याला सध्याच्या बँकेच्या सेवांबाबत असमाधान निर्माण होईल, तेव्हा संबंधित संस्थेची आठवण सर्वप्रथम झाली पाहिजे

माहितीपूर्ण आणि उपयुक्त आशय : ग्राहकांना सतत नवीन उत्पादने विकण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणारी माहिती देणे आवश्यक आहे. कर्जाचे व्यवस्थापन, क्रेडिट स्कोअर, बचतीचे नियोजन, आर्थिक साक्षरता, सायबर फसवणूक प्रतिबंध आणि डिजिटल बँकिंग सुविधांविषयी मार्गदर्शन केल्यास ग्राहकांचा संस्थेवरील विश्वास वाढू शकतो.

सहकारी बँका आणि पतसंस्था स्थानिक सामाजिक उपक्रम, संस्थेच्या यशोगाथा, ग्राहकांसाठी राबविलेल्या योजना आणि आर्थिक जनजागृतीविषयक माहितीचा वापर करून आपली संस्थात्मक ओळख अधिक मजबूत करू शकतात.

योग्य संवाद माध्यमांची निवड : केवळ ई-मेलवर अवलंबून न राहता एसएमएस, व्हॉट्सॲप, डायरेक्ट मेल, मोबाईल बँकिंग ॲप, वेबसाइट आणि शाखेतील कर्मचाऱ्यांच्या वैयक्तिक संपर्काचा एकत्रित वापर करणे आवश्यक आहे. ई-मेलद्वारे सविस्तर माहिती, एसएमएसद्वारे महत्त्वाच्या सूचना आणि प्रत्यक्ष संवादातून ग्राहकांच्या अडचणी समजून घेता येतात.

सहकारी बँकांसाठी ग्राहक जोडून ठेवण्याची संधी

नवीन ग्राहकांशी संबंध निर्माण करताना त्यांच्या गरजेनुसार उत्पादनांची माहिती देणे आणि योग्य वेळी सेवा उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे आहे. वाहन कर्ज घेणाऱ्या ग्राहकाला भविष्यात वाहन कर्जाचे नूतनीकरण, विमा किंवा योग्य बचत योजनांची माहिती देता येऊ शकते. गृहकर्ज ग्राहकाला गृहकर्ज व्यवस्थापन, मालमत्तेची देखभाल आणि बचत योजनांविषयी मार्गदर्शन करता येऊ शकते. गुंतवणूक करणाऱ्या ग्राहकांना मुदत ठेवी आणि इतर आर्थिक पर्यायांची माहिती देता येते.

मात्र, अशा उत्पादनांची माहिती देताना ग्राहकाच्या गरजा आणि आर्थिक परिस्थिती लक्षात घेणे आवश्यक आहे. ग्राहकाला सतत विक्रीसाठी लक्ष्य करण्याऐवजी त्याच्या आर्थिक प्रवासात विश्वासार्ह भागीदार म्हणून संस्थेने स्वतःचे स्थान निर्माण केले पाहिजे.

यासाठी वार्षिक आर्थिक नियोजन, हंगामी फसवणूक प्रतिबंध सूचना, क्रेडिट स्कोअरविषयी मार्गदर्शन आणि डिजिटल सुविधांची माहिती अशा नियमित संपर्क उपक्रमांचा उपयोग होऊ शकतो.

खाते उघडण्यापलीकडे ग्राहकांशी नाते निर्माण करण्याची गरज

बँकिंग क्षेत्रातील स्पर्धा वाढत असताना केवळ आकर्षक व्याजदर किंवा कर्जाच्या ऑफरच्या माध्यमातून ग्राहक टिकवून ठेवणे अधिक कठीण होत आहे. ग्राहकाला संस्थेच्या सेवांचा प्रत्यक्ष लाभ, योग्य मार्गदर्शन आणि विश्वासार्ह अनुभव मिळणे आवश्यक आहे.

विशेषतः सहकारी बँकांसाठी स्थानिक पातळीवरील ग्राहकांशी असलेले जवळचे संबंध ही मोठी जमेची बाजू आहे. या सामर्थ्याला डिजिटल सेवा, नियमित संवाद आणि ग्राहककेंद्री विपणनाची जोड दिल्यास केवळ खातेधारकांची संख्या वाढणार नाही, तर विद्यमान ग्राहकांकडून अधिक आर्थिक व्यवहार आणि दीर्घकालीन व्यवसायवाढ साधता येईल.

एकंदरीत, ग्राहक ऑनबोर्डिंग म्हणजे केवळ खाते उघडल्यानंतरच्या औपचारिक प्रक्रिया पूर्ण करणे नव्हे. ग्राहक संस्थेशी कोणत्या कारणामुळे जोडला गेला आहे, त्याच्या आर्थिक गरजा काय आहेत आणि भविष्यात त्याला कोणत्या सेवांची आवश्यकता भासू शकते, हे समजून घेऊन संबंध विकसित करणे हीच आधुनिक ऑनबोर्डिंगची खरी दिशा आहे.