कर्ज कॅल्क्युलेटरचा वापर करणाऱ्या ग्राहकांमध्ये उच्च क्रेडिट स्कोअर असलेल्या सदस्यांचा मोठा वाटा दिसून आला. ७५० पेक्षा जास्त क्रेडिट स्कोअर असलेले सदस्य कॅल्क्युलेटर वापरणाऱ्यांपैकी ४८ टक्के होते; मात्र अर्ज करण्यासाठी पुढे जाणाऱ्या ग्राहकांमध्ये त्यांचा वाटा २९ टक्के राहिला.
याउलट ७०० पेक्षा कमी क्रेडिट स्कोअर असलेल्या ग्राहकांचा कॅल्क्युलेटर ट्रॅफिकमधील वाटा १४ टक्के असला तरी रूपांतरणातील वाटा ३० टक्के होता. तसेच उत्पन्नाच्या तुलनेत कर्जाचे प्रमाण अधिक असलेल्या ग्राहकांमध्ये रूपांतरण दर १७.७ टक्के होता, तर कमी कर्ज असलेल्या ग्राहकांमध्ये तो ११.४ टक्के राहिला.
यावरून एक महत्त्वाचा मुद्दा समोर येतो. आर्थिकदृष्ट्या मजबूत ग्राहक कर्ज घेण्यापूर्वी विविध पर्याय, व्याजदर आणि परतफेडीची गणना करून तुलना करण्याची शक्यता अधिक असते. दुसरीकडे, कर्जाची गरज तातडीची असलेल्या ग्राहकांकडून कॅल्क्युलेटरनंतर थेट अर्जाकडे जाण्याची शक्यता अधिक असू शकते.
ग्राहकाला कर्ज मंजूर होण्याची शक्यता दर्शविणाऱ्या साधनांचाही परिणाम दिसून आला. मंजुरीची शक्यता पाहू शकणारे ग्राहक १२.३ टक्के वेळा पुढील टप्प्यावर गेले, तर अशी माहिती उपलब्ध नसलेल्या ग्राहकांचे प्रमाण ८.३ टक्के होते.
वैयक्तिक कर्जाच्या बाबतीत हा फरक आणखी स्पष्ट झाला. आगाऊ मंजुरीची शक्यता दर्शविल्यानंतर पुढे जाण्याचे प्रमाण ११ टक्क्यांवरून ३० टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे विश्लेषणात दिसून आले.
भारतीय सहकारी बँकांसाठी याचा अर्थ असा की, डिजिटल कर्ज अर्जामध्ये ग्राहकाला पात्रता, अंदाजे EMI, कर्जाची रक्कम आणि परतफेडीची क्षमता याबाबत स्पष्ट माहिती देणारी साधने महत्त्वाची ठरू शकतात.
एकूण ग्राहक कर्जांमध्ये वाहन कर्जाचा मोठा वाटा असला तरी त्याचे रूपांतरण सातत्याने कमी होत असल्याचे विश्लेषणातून दिसते. २०२५ च्या चौथ्या तिमाहीत १७ टक्क्यांपेक्षा अधिक असलेले रूपांतरण पुढील वसंत ऋतूपर्यंत ६ ते ८ टक्क्यांच्या पातळीवर आले.
वाहनांच्या वाढत्या किमती आणि दीर्घ कर्ज मुदतीमुळे ग्राहक अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी अधिक वेळ घेत असल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. नवीन वाहन कर्जाची सरासरी मुदत जवळपास ७० महिने असून, एक-तृतीयांशपेक्षा अधिक कर्जे सहा वर्षांपेक्षा जास्त कालावधीची असल्याचे संबंधित आकडेवारीत नमूद करण्यात आले आहे.
भारतीय नागरी सहकारी बँकांसाठी याचा विचार करताना केवळ वाहन कर्जाच्या अर्जांची संख्या न पाहता ग्राहक किती वेळा EMI कॅल्क्युलेटर वापरतो, किती रकमेची तुलना करतो आणि अर्ज करण्यापूर्वी किती वेळ घेतो, हेही मोजणे उपयुक्त ठरू शकते.
गृहकर्ज कॅल्क्युलेटरच्या वापरात मोठी वाढ झाली असली तरी त्याचे रूपांतरण प्रमाण तुलनेने कमी राहिले. विश्लेषणातील गृहकर्जाच्या गणनांची सरासरी रक्कम ३३७,८०० डॉलर होती आणि या विभागात वार्षिक १,४४४ टक्के वाढ नोंदली गेली; मात्र रूपांतरण दर ४.४ टक्के होता.
मोठ्या रकमेच्या गृहकर्जाचा निर्णय घेताना ग्राहक अनेकदा विविध कर्जदाते, व्याजदर, EMI आणि परतफेडीचे पर्याय तपासतात. त्यामुळे गृहकर्ज कॅल्क्युलेटरचा वापर हा तात्काळ अर्जाचा संकेत नसून ग्राहकाच्या संशोधन प्रक्रियेचा भाग असू शकतो.
भारतीय सहकारी बँकांनीही गृहकर्जासाठी डिजिटल प्लॅटफॉर्म तयार करताना ‘पहिल्याच भेटीत अर्ज’ या अपेक्षेपेक्षा ग्राहकाला दीर्घ निर्णयप्रक्रियेत आवश्यक माहिती देण्यावर भर देणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
होम इक्विटी कॅल्क्युलेटरने वेगळी दिशा दाखवली. विश्लेषणात हे प्रमाणाने सर्वात लहान कॅल्क्युलेटर असले तरी त्याचा रूपांतरण दर २१.६ टक्के होता.
यामागे ग्राहकाची गरज आधीच स्पष्ट असण्याची शक्यता आहे. घरातील उपलब्ध इक्विटीचा वापर करून कर्ज घेण्याचा विचार करणारा ग्राहक कॅल्क्युलेटरपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच आपल्या गरजेबाबत निर्णय घेतलेला असू शकतो.
भारतीय संदर्भात याची तुलना गृह तारण कर्ज, मालमत्तेवर आधारित कर्ज किंवा विद्यमान गृहकर्जावर अतिरिक्त निधी अशा उत्पादनांशी करता येऊ शकते. सहकारी बँकांनी अशा उत्पादनांसाठी ग्राहकाला पात्रता, अंदाजे कर्जरक्कम, EMI आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती देणारी डिजिटल साधने उपलब्ध करून दिल्यास ग्राहकाच्या निर्णयप्रक्रियेला मदत होऊ शकते.
वैयक्तिक कर्जाचा रूपांतरण दर १७.४ टक्के होता. कर्ज एकत्रीकरण, बॅलन्स ट्रान्सफर आणि पुनर्वित्त यांसारख्या साधनांचा ट्रॅफिकमधील वाटा केवळ २ टक्के असला तरी त्यांचा रूपांतरण दर १६.३ टक्के राहिला.
यातून सहकारी बँकांसाठी एक महत्त्वाचा डिजिटल मार्केटिंग संकेत मिळतो. ग्राहकसंख्या कमी असली तरी विशिष्ट गरज असलेले ग्राहक अर्ज करण्याच्या दृष्टीने अधिक निर्णायक असू शकतात.
उदाहरणार्थ, अनेक कर्जांचे एकत्रीकरण करू इच्छिणाऱ्या ग्राहकासाठी ‘एकत्रित EMI किती होईल’, ‘व्याजात किती फरक पडू शकतो’ आणि ‘परतफेडीचा कालावधी किती राहील’ याची माहिती देणारे साधन उपयुक्त ठरू शकते.
मनोरंजनाशी संबंधित कर्जांमध्ये वर्षभरात लक्षणीय वाढ झाली. बोट, RV आणि पॉवर स्पोर्ट्ससारख्या उत्पादनांच्या वापराचा हंगाम सुरू झाल्यानंतर अशा कर्जांच्या गणनांमध्ये वाढ झाली.
हॉलिडे लोन, पेट लोन आणि अल्प-मुदतीच्या कर्जांसारख्या उत्पादनांच्या समूहाचा रूपांतरण दर ३४.६ टक्के होता. केवळ पे-डे आणि अल्प-मुदतीच्या कर्जांचा रूपांतरण दर ६० टक्क्यांपर्यंत पोहोचला.
भारतीय सहकारी बँकांसाठी याचा अर्थ असा की, सर्व कर्जांसाठी एकच डिजिटल मार्केटिंग धोरण वापरण्याऐवजी हंगामी मागणी आणि ग्राहकांच्या विशिष्ट गरजेनुसार कर्ज उत्पादने आणि कॅल्क्युलेटर पुढे आणणे अधिक उपयुक्त ठरू शकते.
कर्जविक्रीचे मूल्यांकन करताना केवळ ‘एकूण कॅल्क्युलेटर वापर’ किंवा ‘सरासरी रूपांतरण दर’ यावर लक्ष केंद्रित केल्यास महत्त्वाचे ग्राहक संकेत दुर्लक्षित होऊ शकतात.
सहकारी बँका आणि नागरी सहकारी बँकांनी डिजिटल कर्ज प्रक्रियेत पुढील बाबी स्वतंत्रपणे मोजण्याचा विचार करावा—
कोणत्या प्रकारचे ग्राहक कॅल्क्युलेटर वापरत आहेत?
कॅल्क्युलेटरनंतर किती ग्राहक अर्ज सुरू करतात?
कोणत्या कर्ज उत्पादनाचे रूपांतरण अधिक आहे?
ग्राहक अर्ज करण्यापूर्वी किती वेळा EMI किंवा पात्रता तपासतो?
ग्राहक कोणत्या रकमेवर सर्वाधिक गणना करतात?
कर्ज एकत्रीकरण किंवा पुनर्वित्ताची मागणी किती आहे?
कोणत्या हंगामात कोणत्या कर्जासाठी डिजिटल मागणी वाढते?
कॅल्क्युलेटरमध्ये पात्रता किंवा संभाव्य मंजुरीची माहिती दिल्यानंतर अर्जांमध्ये काय बदल होतो?
निष्कर्ष:- कर्ज कॅल्क्युलेटर हा केवळ EMI किंवा कर्जाची रक्कम मोजण्याचे साधन नसून ग्राहकाच्या कर्ज घेण्याच्या प्रवासातील महत्त्वाचा डिजिटल संकेत ठरू शकतो. मोठ्या प्रमाणावर ट्रॅफिक मिळणारे उत्पादन नेहमीच सर्वाधिक अर्ज निर्माण करेल असे नाही. उलट, कमी ट्रॅफिक असलेल्या काही उत्पादनांमध्ये कर्ज घेण्याचा हेतू अधिक स्पष्ट असू शकतो.