मुंबई : व्यवसाय बँकिंग हे अनेक सामुदायिक बँका, सहकारी बँका आणि पतसंस्थांच्या व्यवसाय मॉडेलचा महत्त्वाचा आधार आहे. मात्र, व्यावसायिक ग्राहकांना उपलब्ध करून दिल्या जाणाऱ्या डिजिटल सुविधा आणि कार्यक्षमता अनेकदा वैयक्तिक ग्राहकांना मिळणाऱ्या डिजिटल अनुभवाच्या तुलनेत मागे राहतात. लघु व मध्यम व्यावसायिक ग्राहकांसाठी स्पर्धा वाढत असताना ही दरी आता वित्तीय संस्थांसाठी महत्त्वाचा तंत्रज्ञान आणि ग्राहक टिकवणुकीचा मुद्दा ठरत आहे.
कॅपजेमिनीच्या २०२५ च्या अभ्यासानुसार, सुमारे ४० टक्के लहान व मध्यम आकाराचे व्यवसाय ऑनबोर्डिंगमधील अडचणी आणि मर्यादित डिजिटल साधनांमुळे आपले पेमेंट व व्यवहाराशी संबंधित बँकिंग संबंध अधिक चपळ फिनटेक कंपन्यांकडे वळविण्याचा विचार करत आहेत. तसेच, जेडी पॉवरच्या अमेरिकेतील स्मॉल बिझनेस बँकिंग अभ्यासानुसार, डिजिटल साधनांची मर्यादा, कॅश-फ्लो व्यवस्थापनासाठी एकात्मिक सुविधांचा अभाव आणि कमकुवत मोबाइल अनुभव यांसारख्या कारणांमुळे असमाधानी व्यावसायिक ग्राहक मुख्य बँक बदलण्याचा विचार अधिक प्रमाणात करू शकतात.
रिटेल बँकिंगमध्ये फिनटेक कंपन्यांच्या वाढीमुळे ग्राहकांसाठी जलद, सोपा आणि कमी अडथळ्यांचा डिजिटल अनुभव विकसित झाला. मात्र, व्यावसायिक बँकिंगमध्ये अनेक वापरकर्ते, विविध अधिकार व परवानग्या, मंजुरी प्रक्रिया, विशेष पेमेंट गरजा आणि गुंतागुंतीचे व्यवहार यामुळे बॅक-एंड क्षमतांना अधिक महत्त्व देण्यात आले.
परिणामी, अनेक व्यावसायिक ग्राहकांना आजही विविध सेवांसाठी स्वतंत्र लॉगिन, वेगवेगळे कार्यप्रवाह, मर्यादित स्वयं-सेवा सुविधा आणि बँकेच्या सपोर्ट टीमवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागते.
वित्तीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, अनेक वित्तीय संस्थांनी सेवा अत्यंत विभागीय पद्धतीने विकसित केल्याने ग्राहकांचा संपूर्ण अनुभव एकसंध राहिलेला नाही. आता मात्र व्यावसायिक ग्राहकांकडून अधिक एकात्मिक आणि सुलभ डिजिटल अनुभवाची अपेक्षा केली जात आहे.
ब्लूवाइन आणि मर्क्युरीसारख्या व्यवसाय-केंद्रित निओबँकांनी व्यावसायिक बँकिंग सेवांना एकात्मिक डिजिटल अनुभवाचा भाग बनविण्यावर भर दिला आहे. त्यामुळे व्यवसाय मालकांना खाते उघडण्यापासून दैनंदिन रोख व्यवस्थापनापर्यंत विविध सुविधा एकाच डिजिटल वातावरणात वापरण्याचे पर्याय उपलब्ध झाले आहेत.
यासोबतच, व्यवसायांना त्यांच्या बँकिंग प्रणालीची अकाउंटिंग, पेरोल, इन्व्हॉइसिंग, ई-कॉमर्स आणि इतर व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणालींशी जोडणी करण्याची गरज वाढत आहे. उदाहरणार्थ, Shopify आणि Intuit QuickBooks यांसारख्या प्रणालींसोबत सहज एकत्रीकरण करण्याची मागणी वाढत आहे.
सहकारी बँका आणि पतसंस्थांसाठी व्यावसायिक ग्राहक हा स्थानिक व्यवसाय, व्यापारी, सेवा क्षेत्र, लघुउद्योग आणि उद्योजकांशी दीर्घकालीन संबंध निर्माण करण्याचा महत्त्वाचा आधार आहे. त्यामुळे डिजिटल सुविधांचे आधुनिकीकरण करताना खालील बाबींवर लक्ष देणे आवश्यक ठरू शकते.
एकत्रित प्रवेश सुविधा : व्यावसायिक ग्राहकांना खाते, कर्ज, पेमेंट आणि इतर सेवा एकाच डिजिटल इंटरफेसमधून व्यवस्थापित करता आल्या पाहिजेत. त्याच ग्राहकाची वैयक्तिक व व्यावसायिक खाती असल्यास दोन्हीमध्ये सहज प्रवेश मिळणेही महत्त्वाचे आहे.
लवचिक एकत्रीकरण : बँकिंग प्लॅटफॉर्मला अकाउंटिंग, पेरोल, इनव्हॉइसिंग, ई-कॉमर्स आणि व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणालींशी जोडता येणे आवश्यक आहे.
पेमेंटची लवचिकता : ग्राहकांच्या बदलत्या गरजांनुसार विविध पेमेंट पद्धती आणि नवीन पेमेंट प्रणाली स्वीकारण्यासाठी मोठ्या तांत्रिक बदलांची आवश्यकता भासू नये.
स्वयं-सेवा प्रशासन : व्यवसाय मालकांना बँकेशी प्रत्येक वेळी संपर्क न साधता कर्मचारी जोडणे, वापरकर्त्यांचे अधिकार निश्चित करणे आणि खात्यांशी संबंधित नियमित प्रशासकीय कामे पूर्ण करता आली पाहिजेत.
कॉन्फिगर करण्यायोग्य मंजुरी प्रक्रिया : व्यवसायाच्या स्वरूपानुसार व्यवहार मर्यादा, वापरकर्ता अधिकार आणि मंजुरीचे नियम ठरविण्याची सुविधा उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. यामुळे फसवणूक प्रतिबंधक उपायांनाही मदत होऊ शकते.
वैयक्तिकृत डिजिटल अनुभव : रेस्टॉरंट, व्यावसायिक सेवा कंपनी, व्यापारी किंवा मोठा कॉर्पोरेट ग्राहक यांच्या गरजा वेगवेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक ग्राहकाच्या गरजेनुसार सुविधा, माहिती आणि सेवा उपलब्ध करून देण्याची क्षमता प्लॅटफॉर्ममध्ये असणे आवश्यक आहे.
ग्राहकांच्या वर्तनातून अंतर्दृष्टी : ग्राहक कोणत्या सेवा वापरतात, कुठे अडचणी येतात आणि कोणत्या सुविधा अपेक्षित आहेत याची माहिती वित्तीय संस्थांना मिळणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे ग्राहकांच्या समस्या तक्रारी किंवा खाते बंद करण्याच्या निर्णयापर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच त्यावर उपाय करता येऊ शकतो.
डिजिटल सुविधा वाढविताना सहकारी बँका आणि पतसंस्थांनी मानवी संबंधांची ताकद गमावण्याची गरज नाही. उलट, तंत्रज्ञानाचा वापर करून नियमित आणि वेळखाऊ प्रक्रियांमधील अडथळे कमी करता येतात आणि बँक अधिकारी व ग्राहक यांच्यातील महत्त्वाच्या संवादासाठी अधिक वेळ उपलब्ध होऊ शकतो.
उदाहरणार्थ, डिजिटल पद्धतीने खाते उघडण्याची किंवा ऑनबोर्डिंगची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित अधिकारी ग्राहकांशी संपर्क साधून व्यवसायाच्या गरजा समजून घेऊ शकतात. त्यामुळे डिजिटल सुविधा आणि वैयक्तिक सेवा यांचा समन्वय साधता येऊ शकतो.
व्यावसायिक ग्राहकांच्या अपेक्षा बदलत असताना केवळ इंटरनेट बँकिंग किंवा मोबाइल अॅप उपलब्ध करून देणे पुरेसे राहिलेले नाही. एकात्मिक सेवा, सहज वापर, स्वयं-सेवा, लवचिक पेमेंट, तृतीय-पक्ष प्रणालींशी जोडणी, सुरक्षित व्यवहार आणि वैयक्तिकृत अनुभव यांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
सहकारी बँका आणि पतसंस्थांसाठी हे आधुनिकीकरण केवळ तंत्रज्ञानाचा विषय नसून, व्यावसायिक ग्राहकांशी असलेले दीर्घकालीन संबंध अधिक मजबूत करण्याची संधी ठरू शकते. ग्राहकांना दैनंदिन व्यवहारांसाठी सोपे डिजिटल साधन उपलब्ध करून देतानाच, आवश्यक त्या ठिकाणी मानवी मार्गदर्शन आणि वैयक्तिक सेवा देणे हे भविष्यातील व्यवसाय बँकिंगचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य ठरू शकते.