नागरी सहकारी बँकांनी रिझर्व्ह बँकेबाबतचा दृष्टिकोन बदलावा: अमित शाह

मुंबई: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) सुलभ शाखा विस्तार, डोअरस्टेप बँकिंग, सुवर्ण कर्जाची (Gold Loan) वाढीव मर्यादा आणि ऑन-टॅप परवाना यांसारख्या विविध सकारात्मक उपायांद्वारे नागरी सहकारी बँकिंग (UCB) क्षेत्राला नेहमीच सक्रिय पाठिंबा दिला आहे. त्यामुळे नागरी सहकारी बँकांनी आणि सहकार क्षेत्रातील भागधारकांनी मध्यवर्ती बँकेकडे पाहण्याचा आपला पारंपरिक दृष्टिकोन बदलून अधिक विधायक (Constructive) मार्ग स्विकारावा, असे स्पष्ट आवाहन केंद्रीय सहकार मंत्री अमित शाह यांनी केले.

मुंबईतील बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) प्रांगणात आयोजित राष्ट्रीय नागरी सहकारी वित्त आणि विकास महामंडळाच्या (NUCFDC) नवीन कार्यालय इमारतीच्या उद्घाटन प्रसंगी ते बोलत होते.

आपल्या भाषणात केंद्रीय सहकार मंत्र्यांनी रिझर्व्ह बँक आणि नागरी सहकारी बँकांमधील संबंधांवर भाष्य केले. "मला तुमचा आतापर्यंतचा अनुभव पूर्णपणे माहीत आहे. रिझर्व्ह बँक तुमच्याकडे एका विशिष्ट दृष्टिकोनातून पाहते आणि UCBs देखील रिझर्व्ह बँकेकडे एका वेगळ्या चौकटीतून पाहतात. परंतु, आता या जुन्या धारणांमधून बाहेर पडण्याची वेळ आली आहे," असे अमित शाह म्हणाले.

सहकार मंत्री या नात्याने आपला अनुभव सांगताना ते म्हणाले की, जेव्हा जेव्हा सहकार क्षेत्रातील प्रतिनिधी आणि सरकारने संपूर्ण आत्मविश्वासाने आणि योग्य मुद्द्यांसह रिझर्व्ह बँकेशी संपर्क साधला, तेव्हा केंद्रीय बँकेने नेहमीच सकारात्मक आणि सहकार्याची भूमिका घेतली आहे.

रिझर्व्ह बँकेचे महत्त्वाचे निर्णय आणि सहकार क्षेत्राला दिलासा

गेल्या काही काळातील रिझर्व्ह बँकेच्या धोरणात्मक निर्णयांचा उल्लेख करताना शाह यांनी खालील प्रमुख मुद्द्यांवर भर दिला:

• सुलभ शाखा विस्तार: नागरी बँकांसाठी शाखा उघडण्याच्या नियमांचे उदारीकरण करण्यात आले आहे.

• डोअरस्टेप बँकिंग व नवीन सेवा: UCBs ना घरोघरी बँकिंग सेवा देण्यासोबतच डिमांड ड्राफ्ट (DD) आणि जीवन प्रमाणपत्र (Life Certificate) जारी करण्याची परवानगी देण्यात आली आहे.

• समर्पित नोडल अधिकारी: सहकार क्षेत्रातील समस्या आणि तांत्रिक अडचणींचे त्वरित निवारण करण्यासाठी आरबीआयने एका समर्पित नोडल अधिकाऱ्याची नियुक्ती केली आहे.

• वाढीव मर्यादा व ओटीएस (OTS): सुवर्ण कर्जासाठीची (Gold Loan) मर्यादा वाढवण्यात आली असून, थकीत कर्जांसाठी 'वन-टाईम सेटलमेंट'ला (One-Time Settlement) मंजुरी देण्यात आली आहे.

विशेष म्हणजे, रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी द्वैमासिक पतधोरणात नागरी सहकारी बँकांसाठी 'ऑन-टॅप' (On-Tap) परवाना देण्याच्या प्रक्रियेवर पुढे पाऊल टाकल्याची घोषणा केली आहे. यामुळे गेल्या दोन दशकांपासून नवीन बँकिंग परवान्यांवर असलेली स्थगिती/खंड संपुष्टात येणार आहे.

नागरी सहकारी बँकांमधील ठेवींचा आकडा ₹६ लाख कोटींच्या पार गेल्याचे नमूद करत शाह यांनी लहान कर्जदारांच्या महत्त्वाची प्रशंसा केली. लहान कर्जदार हा UCBs साठी सुरक्षित कर्जदार वर्ग असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

आपला गुजरातमधील सहकारी बँकेच्या अध्यक्षपदाचा अनुभव सांगताना ते म्हणाले, "आम्ही तारण (Collateral) न घेता अडीच लाख रुपयांपर्यंतचे कर्ज दिले होते. विशेष म्हणजे, व्याजासह त्याची परतफेड ९९ टक्क्यांहून अधिक झाली होती." हे उदाहरण सहकारी बँकांमधील विश्वासाचे आणि लहान उद्योजकांच्या प्रामाणिकपणाचे प्रतीक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

या प्रसंगी सहकार मंत्र्यांनी एनयूसीएफडीसी (NUCFDC) या शिखर संस्थेचे महत्त्व स्पष्ट करत काही महत्त्वाच्या घोषणा केल्या:

1. मुख्यालय स्थलांतर: NUCFDC चे मुख्यालय लवकरच नवी दिल्लीहून महाराष्ट्रात हलवण्यात येईल. देशातील एकूण नागरी सहकारी बँकांपैकी ४४९ बँका महाराष्ट्रात आहेत, तर महाराष्ट्र, गुजरात, गोवा आणि कर्नाटक या चार राज्यांत मिळून तब्बल ७०% नागरी बँका कार्यरत आहेत.

2. सदस्यत्व वाढवण्याचे लक्ष्य: सध्या NUCFDC मध्ये केवळ ६९० सदस्य आहेत. देशातील उर्वरित सर्व (सुमारे १,४००) नागरी सहकारी बँकांनी यात सहभागी व्हावे, यासाठी सदस्यत्व शुल्क कमी करण्याची मागणी शाह यांनी केली.

3. सायबर सुरक्षा आणि तंत्रज्ञान: NUCFDC च्या माध्यमातून UCBs ना तांत्रिक कौशल्य, रेग्युलेटरी अनुपालन (Compliance) आणि सायबर सुरक्षेचे कवच मिळणार आहे. ठेवीदारांचा विश्वास आणखी दृढ करण्यासाठी बँकांनी NUCFDC च्या सुरक्षा कार्यसंचालन केंद्रात (Security Operations Center) त्वरित सहभागी व्हावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

नागरी सहकारी बँकिंग क्षेत्राला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देणे आणि नियामक रिझर्व्ह बँकेसोबत विश्वासाचे नाते निर्माण करणे हे आगामी काळातील सहकाराच्या स्थैर्यासाठी अत्यंत गरजेचे आहे. NUCFDC चे मुख्यालय महाराष्ट्रात येणे आणि ऑन-टॅप लायसन्सिंग सुरू होणे, हे भारतीय नागरी सहकारी बँकिंग क्षेत्राला नव्या उंचीवर नेणारे ठरेल.