एआय आणि ब्लॉकचेनसारखी साधने तत्काळ आणि अचूक सेवेची क्षमता देत असली तरी निर्णयक्षम बँकरला पर्याय नाही. खरे आव्हान तंत्रज्ञान आणि लोक यांना प्रभावीपणे कसे एकत्र करण्याचे व स्वयंचलित सेवेपेक्षा वैयक्तिक आणि विश्वासू राहावे हे ध्येय आहे. कर्मचार्यांना अधिक हुशार आणि उपयुक्त बनवण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करणार्या बँका पुढच्या दशकात यशस्वी होतील, त्यांना पूर्णपणे काढून टाकण्याचा प्रयत्न करणार्या नव्हे! सहकारी बँकिंग चळवळीला हे रहस्य नेहमीच माहीत होते. बँकिंग म्हणजे लोकांमधील नातेसंबंध. केवळ लोक आणि संस्था नव्हे! बँकिंगच्या नव्या चेहर्याने यंत्राची अचूकता आणि व्यक्तीची ऊब दोन्ही दिले पाहिजे.
आराखड्याशिवायची क्रांती :
1994 साली बिल गेट्सने पारंपरिक बँकांना डायनासोर म्हटले तेव्हा अनेकांनी त्याची थट्टा केली. आज कोणीही हसत नाही. गेल्या सहा वर्षांत एकट्याने मागील पाच दशकांपेक्षा जास्त बदल घडवून आणला आहे. साथीच्या रोगाने एक अब्जाहून अधिक भारतीयांना डिजिटल पेमेंटकडे ढकलणे आणि 2026 पर्यंत यूपीआयने विक्रमी आकडे गाठणे या दरम्यान हा बदल प्रचंड आहे. आता एआय कर्जाची कागदपत्रे लिहिण्यापासून ते क्षणार्धात फसवणूक शोधण्यापर्यंत सर्व काही हाताळत आहे...(संपूर्ण लेख वाचण्यासाठी द्विशतकी विशेषांक, जुलै २०२६ पहा.)