नवी दिल्ली: आर्थिक वर्षाच्या अखेरीस कर नियोजन हा प्रत्येक करदात्यापुढील एक महत्त्वाचा विषय असतो. योग्य वेळी घेतलेले आर्थिक निर्णय केवळ कर वाचवण्यास मदत करत नाहीत, तर भविष्यातील आर्थिक उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी एक सुरक्षित पाया रचतात. ज्या गुंतवणूकदारांना निश्चित परतावा हवा असतो, त्यांच्यासाठी कर-बचत मुदत ठेव (Tax-Saving FD) हा शिस्तबद्ध बचत आणि कर कपात यांचा मेळ घालणारा एक अत्यंत लोकप्रिय मार्ग ठरत आहे.
कर-बचत मुदत ठेव हा एक विशेष प्रकारचा बँक डिपॉझिट पर्याय आहे, जो विशिष्ट अटींची पूर्तता केल्यावर कर कपातीसाठी पात्र ठरतो. नियमित मुदत ठेवीप्रमाणेच यावर बँकेच्या ठरवलेल्या दराने निश्चित व्याज मिळते. मात्र, यातील सर्वात मोठा फरक म्हणजे याचा पाच वर्षांचा अनिवार्य लॉक-इन कालावधी आणि लागू असलेल्या कर नियमांनुसार मिळणारी कर वजावट हा आहे.
निश्चित परतावा: ठेव उघडतानाच व्याजदर निश्चित केला जातो, ज्यामुळे बाजारातील चढउतारांचा गुंतवणुकीवर परिणाम होत नाही.
पाच वर्षांचा लॉक-इन: ही रक्कम किमान पाच वर्षांसाठी गुंतवलेली राहाते, जी मधल्या काळात काढता येत नाही.
कर वजावट (Tax Deduction): पात्र करदात्यांना नियमांनुसार या गुंतवणुकीवर वजावटीचा लाभ मिळू शकतो.
व्याज वितरणाचा पर्याय: बँक आणि योजनेनुसार गुंतवणूकदार संचयी (Cumulative) किंवा नियतकालिक व्याज वितरणाचा पर्याय निवडू शकतात.
नियम आणि तरतुदींनुसार, पात्र कर-बचत मुदत ठेवी विशिष्ट मर्यादेपर्यंत कर वजावटीसाठी पात्र ठरू शकतात. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या पात्र करदात्याने अशा FD मध्ये १ लाख रुपये गुंतवले आणि त्याच्याकडे पुरेशी न वापरलेली वजावट मर्यादा असेल, तर या गुंतवणुकीमुळे करासाठी विचारात घेतले जाणारे उत्पन्न कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
मात्र, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, हा कर लाभ केवळ मुदतीच्या मूळ गुंतवणुकीवर मिळतो, त्यावरील मिळणाऱ्या व्याजावर नाही. व्याज उत्पन्न सामान्यतः गुंतवणूकदाराच्या लागू कर नियमांनुसार करपात्र असते. तसेच, कर लाभ हा निवडलेल्या कर प्रणालीवर (Tax Regime) अवलंबून असतो; त्यामुळे गुंतवणूक करण्यापूर्वी लागू असलेल्या सर्व अटींची खात्री करणे गरजेचे आहे.
आजकाल तंत्रज्ञानामुळे कर-बचत FD बुक करणे अत्यंत सोपे झाले आहे. अनेक प्रमुख आर्थिक प्लॅटफॉर्म्स (उदा. JioFinance सारख्या सेवा) वापरकर्त्यांना विविध बँक आणि NBFCs च्या एफडी ऑफर्सची तुलना एकाच ठिकाणी करण्याची सुविधा देतात.
गुंतवणूक करताना या पायऱ्या फॉलो करा:
१. तुलना करा: विविध बँकांचे व्याजदर, कालावधी आणि अटी तपासा.
२. पात्रता तपासा: ती नियमित ठेव नसून एक कायदेशीर 'कर-बचत एफडी' असल्याची खात्री करा.
३. अटी वाचा: व्याज गणना, रक्कम वितरण आणि मुदतपूर्तीच्या नियमांचे पुनरावलोकन करा.
४. केवायसी पूर्ण करा: डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर आवश्यक केवायसी आणि अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करा.
५. नोंदी जपून ठेवा: भविष्यातील कर आणि आर्थिक कागदपत्रांसाठी पावती आणि विवरणपत्रे सुरक्षित ठेवा.
कर-बचत एफडीवर मिळणारे व्याज करमुक्त नसते. हे व्याज गुंतवणूकदाराच्या एकूण उत्पन्नात जोडले जाते आणि लागू नियमांनुसार त्यावर कर आकारला जातो. आवश्यकतेनुसार बँक त्यावर नियमांनुसार टीडीएस (TDS) देखील कापू शकते. त्यामुळे कर रिटर्न भरताना मुदत ठेवीचे विवरणपत्र आणि व्याजाची प्रमाणपत्रे व्यवस्थित जतन करणे आवश्यक ठरते.
कर-बचत मुदत ठेवी गुंतवणूकदारांना सुरक्षित परताव्यासोबतच कर बचतीची संधी देतात. परंतु, यामध्ये पाच वर्षांचा लॉक-इन कालावधी असल्याने, गुंतवणूकदारांनी केवळ तीच रक्कम यात गुंतवावी जी पुढील पाच वर्षांत तातडीने लागणार नाही. तुमची आर्थिक स्थिती किंवा करविषयक निर्णय गुंतागुंतीचे असल्यास, योग्य कर सल्लागाराचे मार्गदर्शन घेणे नेहमीच फायदेशीर ठरते.