नवी दिल्ली: सरकारी व्यवहार हाताळणाऱ्या बँकांवरील देखरेख अधिक कडक, पारदर्शक आणि डेटा-आधारित करण्यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वाचा डिजिटल उपक्रम सुरू केला आहे. Controller General of Accounts (CGA) यांच्या हस्ते रिअल-टाइम सरकारी बँक डॅशबोर्ड आणि प्रमाणित सरकारी बँक मॅन्युअलचे अनावरण करण्यात आले. या दोन्ही उपक्रमांमुळे सार्वजनिक निधीचे संरक्षण, एकसमान प्रक्रिया आणि जबाबदारी अधिक मजबूत होणार असल्याचा दावा अर्थ मंत्रालयाने केला आहे.
नव्या डॅशबोर्डद्वारे सरकारी व्यवसायाशी संबंधित प्रमुख बँकिंग कार्यांवर थेट आणि सतत नजर ठेवता येणार आहे. यामध्ये -
रेमिटन्स टाइमलाइन ट्रॅकिंग
स्क्रोल अनुपालन स्थिती
खात्यांचे सामंजस्य (Reconciliation)
व्यवहार यश दर (Transaction Success Rate)
सेवा-स्तर मानकांचे (SLA) पालन
या सर्व घटकांचे रिअल-टाइम मॉनिटरिंग शक्य होणार आहे. यामुळे केवळ ‘पोस्ट-फॅक्टो’ सुधारणा न करता, संभाव्य त्रुटी आधीच ओळखून सक्रिय कामगिरी व्यवस्थापन (Proactive Performance Management) करता येईल.
प्रमाणित सरकारी बँक मॅन्युअलमध्ये सरकारी व्यवहार हाताळणाऱ्या बँकांसाठी स्पष्ट आणि सुसंगत मार्गदर्शक तत्त्वे निश्चित करण्यात आली आहेत. यामध्ये -
ऑपरेशनल प्रक्रिया
अहवाल देण्याच्या जबाबदाऱ्या
सामंजस्याचे वेळापत्रक
अनुपालनाच्या अटी
यांचा समावेश आहे. या चौकटीमुळे प्रक्रियेतली अस्पष्टता कमी होऊन जोखीम घटेल आणि जबाबदारी अधिक स्पष्ट होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला आहे.
सरकारी निधीच्या सुरक्षेसाठी बँका आणि लेखा यंत्रणा यांच्यातील समन्वय अधिक बळकट करणे हा या उपक्रमांचा मुख्य उद्देश आहे. डेटा-चालित बेंचमार्कमुळे बँकांची कामगिरी मोजमापयोग्य (Measurable) होईल आणि तुलना करण्याजोगी निकष प्रणाली विकसित होईल.
Ministry of Finance यांच्या निवेदनानुसार, सुधारणा प्रक्रियेचा पुढील टप्पा -
सखोल डिजिटल एकत्रीकरण
मजबूत सायबर सुरक्षा उपाय
प्रगत विश्लेषण (Advanced Analytics)
संस्थात्मक क्षमता बांधणी
यांवर केंद्रित असेल. यामुळे सरकारी बँकिंग ऑपरेशन्सचे अधिक आधुनिकीकरण साध्य करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
रिअल-टाइम डॅशबोर्ड आणि प्रमाणित मॅन्युअलच्या माध्यमातून सरकारी व्यवहारांमध्ये पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि कार्यक्षमतेची नवी पायरी गाठण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. सार्वजनिक निधीच्या सुरक्षेसाठी आणि ऑपरेशनल जोखीम कमी करण्यासाठी हा उपक्रम महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.