NPCI कडून 'UPI Tap & Pay' आणि AI आधारित 'My UPI' लाँच

नवी दिल्ली: भारतातील डिजिटल पेमेंट प्रणाली अधिक सुलभ, जलद आणि सुरक्षित करण्यासाठी नॅशनल पेमेंट कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने (NPCI) मोठे पाऊल उचलले आहे. मुंबईत आयोजित 'ग्लोबल फिनटेक फेस्ट २०२६' (Global Fintech Fest 2026) दरम्यान NPCI ने दोन नवीन अत्याधुनिक फीचर्स - 'UPI Tap & Pay' आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) वर आधारित 'My UPI' चे अधिकृत अनावरण केले. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे (RBI) गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांच्या हस्ते या सुविधांचे उद्घाटन करण्यात आले.

१. 'UPI Tap & Pay': आता QR कोड स्कॅन करण्याची गरज नाही!

नवीन 'UPI Tap & Pay' सुविधेमुळे ग्राहकांना पेमेंट करण्यासाठी वारंवार QR कोड स्कॅन करण्याची किंवा UPI ॲप उघडण्याची गरज उरणार नाही. Near Field Communication (NFC) तंत्रज्ञान असलेल्या स्मार्टफोन्सवर ही सुविधा उपलब्ध असेल.

• कसे काम करणार?

  ग्राहकांना फक्त आपला मोबाईल फोन अनलॉक करून दुकानातील POS (Point-of-Sale) मशिनीजवळ धरून (टॅप करून) ठेवायचा आहे. एका टॅपमध्ये त्वरित पेमेंट पूर्ण होईल.

२. मोबाईलमध्ये इंटरनेट नसले तरी व्यवहार पूर्ण!

या सुविधेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यासाठी ग्राहकाच्या मोबाईलमध्ये सक्रिय इंटरनेट किंवा नेटवर्क कनेक्शन असणे आवश्यक नाही.

• ऑफलाइन पेमेंट: हा व्यवहार मर्चंटच्या (व्यापाऱ्याच्या) POS मशीनच्या नेटवर्कवरून पार पडतो. त्यामुळे नेटवर्क क्षेत्र नसलेल्या ठिकाणी किंवा फोन 'एअरप्लेन मोड'वर असतानाही पेमेंट करता येईल.

• ₹५,००० पर्यंत PIN ची गरज नाही: ५,००० रुपयांपर्यंतच्या व्यवहारांसाठी ग्राहकाला UPI PIN प्रविष्ट करण्याची गरज भासणार नाही, ज्यामुळे व्यवहार अत्यंत वेगाने होतील. मात्र, सुरक्षा विचारात घेता ₹५,००० पेक्षा जास्त रकमेसाठी UPI PIN टाकावा लागेल.

३. 'My UPI': AI-आधारित ऑल-इन-वन डॅशबोर्ड

NPCI ने स्वतः विकसित केलेल्या 'FiMI' (Finance Model for India) या AI लँग्वेज मॉडेलवर आधारित 'My UPI' प्लॅटफॉर्म सादर केला आहे.

• एकाच ठिकाणी सर्व तपशील: बहुतांश नागरिक एकापेक्षा जास्त बँका आणि वेगवेगळी UPI ॲप्स (उदा. Google Pay, PhonePe, Paytm) वापरतात. 'My UPI' च्या मध्यवर्ती डॅशबोर्डवर ग्राहकांना त्यांच्या सर्व बँकांमधील व्यवहारांचा इतिहास (Transaction History) आणि सेट केलेले ऑटोपे (AutoPay) मॅनडेट्स एकाच ठिकाणी पाहता येतील.

४. सुरक्षेसाठी विशेष 'Safety Switch'

ऑनलाईन फसवणूक आणि संशयास्पद व्यवहारांपासून ग्राहकांचे रक्षण करण्यासाठी 'My UPI' मध्ये एक 'सेफ्टी स्विच' (Safety Switch) देण्यात आला आहे.

• त्वरित ब्लॉक करण्याची सुविधा: जर ग्राहकाला काही संशयास्पद हालचाल आढळली, तर या स्विचचा वापर करून ते त्वरित संबंधित व्यवहार थांबवू शकतात किंवा आपल्या खात्याशी जोडलेले व्यवहार तात्पुरते ब्लॉक करू शकतात.

• नंबर डी-लिंक करणे: तसेच, कोणत्याही ॲपवरून आपला मोबाईल नंबर UPI पेमेंट प्राप्त करण्यासाठी सहजपणे डी-लिंक करण्याचा पर्यायही देण्यात आला आहे.

५. २९ बँका आणि २५ UPI ॲप्सचा सहभाग

NPCI च्या माहितीनुसार, ऑगस्ट २०२६ पर्यंत बायोमेट्रिक-प्रमाणीकृत (Biometric) UPI व्यवहारांची संख्या ६.२९ अब्जांवर पोहोचली आहे.

या नव्या उपक्रमाच्या पहिल्याच टप्प्यात देशभरातील २९ प्रमुख बँका, २५ UPI ॲप्लिकेशन्स, ८ एक्वायरर्स आणि १४ पेमेंट सर्व्हिस प्रोव्हायडर्स सहभागी झाले आहेत. येत्या काही दिवसांत हे फीचर्स सर्व सामान्य युजर्सच्या मोबाईलवर टप्प्याटप्प्याने उपलब्ध करून दिले जातील.