मुंबई: कांजूरमार्ग आणि घाटकोपर परिसरात अवघ्या काही दिवसांच्या अंतराने सायबर गुन्हेगारीच्या दोन धक्कादायक घटना समोर आल्या आहेत. सोशल मीडियावरील 'फ्री मुव्हिज' (मोफत सिनेमा) पाहण्याच्या मोहापायी दोन वेगवेगळ्या व्यक्तींना आपली कष्टाची कमाई गमवावी लागली आहे. सायबर चोरांनी या दोघांच्या बँक खात्यांवर डल्ला मारत तब्बल पावणेचार लाख रुपयांची फसवणूक केली आहे. याप्रकरणी कांजूरमार्ग आणि घाटकोपर पोलीस ठाण्यात स्वतंत्र गुन्हे दाखल करण्यात आले असून सायबर पोलीस या प्रकरणाचा सखोल तपास करत आहेत.
इंटरनेट आणि सोशल मीडियाच्या युगात सायबर गुन्हेगार नवनवीन क्लृप्त्या शोधून सर्वसामान्यांना जाळ्यात ओढत आहेत. सध्या अशाच प्रकारची एक मोठी टोळी सक्रिय झाली असून, ती 'फ्री मुव्हिज डाउनलोड करा किंवा पाहा' अशा आकर्षक जाहिराती फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर पसरवत आहे. या जाहिरातींमागे दडलेला धोका न ओळखल्यामुळे मुंबईतील दोन सुशिक्षित नागरिक याचे बळी ठरले आहेत.
पहिली घटना कांजूरमार्ग पूर्व भागात घडली. येथील एका ५९ वर्षीय तक्रारदाराला फेसबुक स्क्रोल करत असताना 'फ्री मुव्हिज पाहा' अशी एक आकर्षक जाहिरात दिसली. चित्रपट मोफत पाहण्याच्या उत्सुकतेपोटी त्यांनी त्या जाहिरातीसोबत असलेल्या लिंकवर क्लिक केले. लिंकवर क्लिक करताच एक अनोळखी ॲप्लिकेशन (App) त्यांच्या मोबाईलमध्ये डाउनलोड झाले.
ॲप डाउनलोड झाल्यानंतर तक्रारदाराच्या मोबाईलमध्ये अचानक तांत्रिक बिघाड होऊ लागला. विशेषतः त्यांचे 'गुगल पे' (Google Pay) हे डिजिटल पेमेंट ॲप चालणे बंद झाले किंवा त्यात मोठ्या अडचणी येऊ लागल्या. संशय आल्याने जेव्हा त्यांनी आपले बँक खाते तपासले, तेव्हा त्यांच्या पायाखालची जमीनच सरकली. सायबर चोरांनी त्यांच्या खात्यातून तब्बल १ लाख ८० हजार रुपये लंपास केले होते. याप्रकरणी त्यांनी तत्काळ कांजूरमार्ग पोलीस ठाण्यात धाव घेऊन तक्रार नोंदवली.
अशीच दुसरी घटना घाटकोपर परिसरात घडली. येथे राहणाऱ्या एका ३१ वर्षीय शेफने (Chef) इन्स्टाग्रामवर मोफत सिनेमा पाहण्याची जाहिरात पाहिली. त्यांनीही त्या लिंकवरून मोबाईलमध्ये ॲप इन्स्टॉल केले. हे ॲप इन्स्टॉल करताना त्यांनी मागितलेल्या सर्व 'परवानग्या' (Permissions) दिल्या. त्यानंतर त्यांचा मोबाईल पूर्णपणे 'हँग' झाला आणि बँकिंग ॲप्स वापरण्यात अडचणी येऊ लागल्या.
संशयास्पद व्यवहार: काही दिवसांनंतर सायबर चोरांनी त्यांच्या नकळत बँक खात्यातून दोन मोठे संशयास्पद व्यवहार केले.
आर्थिक नुकसान: या दोन व्यवहारांच्या माध्यमातून एकूण १ लाख ९७ हजार २२१ रुपये इतर अज्ञात बँक खात्यांमध्ये वळवण्यात आले. आपली फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच या तरुणाने घाटकोपर पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल केली.
या दोन्ही घटनांवरून एक गोष्ट स्पष्ट होते की, सायबर गुन्हेगार युजर्सच्या मानसिकतेचा गैरफायदा घेत आहेत. जेव्हा आपण कोणत्याही अनधिकृत लिंकवरून 'ॲप' डाउनलोड करतो, तेव्हा ते ॲप मोबाईलमधील मॅसेज (SMS), कॉन्टॅक्ट्स आणि गॅलरीचे अॅक्सेस मागते. युजर्स विचार न करता या परवानग्या देतात.
या ॲप्सच्या माध्यमातून मोबाईलमध्ये 'मालवेअर' (Malware) किंवा 'रिमोट अॅक्सेस ट्रोजन' (RAT) सोडला जातो. यामुळे सायबर चोरांना तुमच्या मोबाईलचा ताबा मिळतो. बँक खात्याचे येणारे ओटीपी (OTP) चोरांना थेट दिसतात आणि यामुळेच मोबाईल 'हँग' करून किंवा बँकिंग ॲप्स ब्लॉक करून मागच्या दाराने बँक खाती रिकामी केली जातात.
१. अनोळखी लिंक्स टाळा: फेसबुक, इन्स्टाग्राम किंवा व्हॉट्सॲपवर येणाऱ्या कोणत्याही मोफत ऑफर्स किंवा मुव्हिजच्या लिंक्सवर क्लिक करू नका.
२. फक्त अधिकृत स्टोअरचा वापर करा: कोणतेही ॲप डाउनलोड करायचे असल्यास केवळ 'Google Play Store' किंवा 'Apple App Store' चाच वापर करा.
३. परवानग्या देताना विचार करा: कोणतेही ॲप इन्स्टॉल करताना ते तुमच्या कॉन्टॅक्ट्स किंवा एसएमएसचा अॅक्सेस का मागत आहे, याचा विचार करा. सिनेमा पाहण्याच्या ॲपला एसएमएस वाचण्याची गरज नसते.
४. मोबाईल हँग झाल्यास काय करावे?: जर कोणतीही लिंक क्लिक केल्यावर मोबाईल हँग झाला किंवा विचित्र वागू लागला, तर इंटरनेट त्वरित बंद करा आणि फोन 'फॅक्टरी रिसेट' करा.
मुंबई पोलिसांच्या सायबर शाखेने जनतेला अशा प्रलोभनांपासून सावध राहण्याचे आवाहन केले आहे. जर तुमची फसवणूक झाली असेल, तर तत्काळ 1930 या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाईन क्रमांकावर संपर्क साधा किंवा www.cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा.