मुंबई: आयकर विवरणपत्र (ITR) दाखल करण्याची वाट पाहणाऱ्या देशातील लाखो करदात्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी आहे. आयकर विभागाने निर्धारण वर्ष २०२६-२७ (आर्थिक वर्ष २०२५-२६) साठी आयटीआर-१ (ITR-1) आणि आयटीआर-४ (ITR-4) हे फॉर्म उपलब्ध करून दिले आहेत. विशेष म्हणजे, १५ मे २०२६ पासून ई-फायलिंग पोर्टलवर या फॉर्मचे ऑनलाईन फायलिंग आणि एक्सेल युटिलिटी (Excel Utility) हे दोन्ही पर्याय सक्रिय करण्यात आले आहेत.
विभागाने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून यासंदर्भातील अधिकृत माहिती दिली आहे. यामुळे आता करदाते कोणत्याही विनाविलंब आपले रिटर्न दाखल करू शकणार आहेत.
आयकर विभागाने करदात्यांच्या सोयीसाठी आणि सुलभतेसाठी दोन प्रमुख पर्याय उपलब्ध करून दिले आहेत:
१. ऑनलाईन पद्धत (Online Filing): ज्या करदात्यांना थेट आयकर विभागाच्या संकेतस्थळावर जाऊन टप्प्याटप्प्याने माहिती भरायची आहे, ते या पर्यायाचा वापर करू शकतात.
२. एक्सेल युटिलिटी (Excel Utility): ज्या करदात्यांकडे मोठ्या प्रमाणात डेटा आहे किंवा ज्यांना ऑफलाइन काम करणे अधिक सोयीचे वाटते, त्यांच्यासाठी हा पर्याय उत्तम आहे. तुम्ही सर्व माहिती एक्सेल फाईलमध्ये भरून, ती नंतर पोर्टलवर थेट अपलोड करू शकता.
दोन्ही पद्धती आता पूर्णपणे कार्यान्वित (Active) असून करदाते त्यांच्या सोयीनुसार योग्य त्या पर्यायाची निवड करू शकतात.
आयकर तज्ज्ञांच्या मते, प्रक्रिया लवकर सुरू झाल्यामुळे करदात्यांनी शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता वेळीच रिटर्न भरणे फायदेशीर ठरते.
पोर्टलवरील ताण कमी होणार: अंतिम मुदत जवळ आली की लाखो लोक एकाच वेळी लॉग-इन करतात, ज्यामुळे वेबसाइट मंदावल्याचे (Slow) अनेकदा समोर आले आहे. लवकर फायलिंग केल्यास हा त्रास टळेल.
परतावा (Refund) लवकर मिळण्याची शक्यता: जे करदाते सुरुवातीच्या टप्प्यात अचूक आयटीआर भरतात, त्यांचा रिफंड प्रक्रिया जलद गतीने होऊन बँक खात्यात पैसे लवकर जमा होतात.
चुका दुरुस्त करण्यास पुरेसा वेळ: घाईगडबडीत रिटर्न भरताना चुका होण्याची शक्यता जास्त असते. आतापासून सुरुवात केल्यास फॉर्म पडताळणीसाठी आणि दुरुस्तीसाठी (Rectification) पुरेसा अवधी मिळेल.
सध्या करदात्याची श्रेणी, उत्पन्नाचे स्वरूप आणि एकूण कमाई यानुसार एकूण ७ वेगवेगळे आयटीआर फॉर्म (आयटीआर-१ ते आयटीआर-७) असतात. त्यापैकी सध्या जाहीर झालेल्या दोन महत्त्वाच्या फॉर्मचे निकष खालीलप्रमाणे आहेत:
हा फॉर्म प्रामुख्याने पगारदार वर्ग आणि छोट्या करदात्यांसाठी आहे.
उत्पन्नाची मर्यादा: ५० लाख रुपयांपर्यंत एकूण वार्षिक उत्पन्न असलेल्या व्यक्तींसाठी हा फॉर्म लागू आहे.
उत्पन्नाचे स्रोत: पगार (Salary), पेन्शन (Pension), जास्तीत जास्त दोन घरांपर्यंतची मालमत्ता (House Property) आणि बँक व्याजासारख्या इतर स्रोतांतून (Income from Other Sources) कमाई असणारे करदाते.
कृषी उत्पन्न: या श्रेणीअंतर्गत ५,००० रुपयांपर्यंतच्या शेती उत्पन्नाला परवानगी आहे.
भांडवली नफा: कलम ११२अ (Section 112A) अंतर्गत १.२५ लाखांपर्यंत दीर्घकालीन भांडवली नफा (Long Term Capital Gain) असलेले करदातेही हा फॉर्म वापरू शकतात.
हा फॉर्म प्रामुख्याने छोटे व्यावसायिक आणि प्रोफेशनल्सना लक्षात घेऊन तयार करण्यात आला आहे.
उत्पन्नाची मर्यादा: ५० लाख रुपयांपर्यंत एकूण उत्पन्न असलेले रहिवासी व्यक्ती, हिंदू अविभक्त कुटुंबे (HUFs) आणि कंपन्या (मर्यादित दायित्व भागीदारी - LLPs व्यतिरिक्त) यासाठी पात्र आहेत.
अनुमानित कर आकारणी (Presumptive Taxation): हा फॉर्म विशेषतः कलम ४४एडी (44AD), ४४एडीए (44ADA), किंवा ४४एई (44AE) अंतर्गत अनुमानित कर आकारणी योजना निवडणाऱ्यांसाठी आहे.
भांडवली नफा: ITR-1 प्रमाणेच, कलम ११२ए अंतर्गत १.२५ लाख रुपयांपर्यंत दीर्घकालीन भांडवली नफा असलेले करदाते देखील हा फॉर्म भरण्यास पात्र आहेत.
आयकर विभागाने पोर्टल सज्ज केले असून, करदात्यांनी आपले फॉर्म १६ (Form 16) आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे गोळा करून लवकरच फायलिंग प्रक्रियेला सुरुवात करावी, जेणेकरून तांत्रिक अडचणींशिवाय आणि मानसिक तणावाशिवाय कर प्रक्रिया पूर्ण करता येईल.