आजच्या धावपळीच्या आयुष्यात घर, गाडी किंवा व्यवसायासाठी कर्ज घेणे ही गरज बनली आहे. पण अनेकदा बँकेत कर्जासाठी गेल्यावर आपला अर्ज नाकारला जातो किंवा व्याजाचे दर जास्त लावले जातात. याचे मुख्य कारण म्हणजे तुमचा 'सिबिल स्कोअर' किंवा 'क्रेडिट स्कोअर'. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, क्रेडिट स्कोअर म्हणजे तुम्ही घेतलेले कर्ज किंवा क्रेडिट कार्डची बिले किती वेळेवर भरली आहेत, याचा एक 'रिपोर्ट कार्ड' आहे. ज्याचा स्कोअर चांगला, त्याला बँका डोळे मिटून कर्ज देतात.
सिबिल स्कोअर का महत्त्वाचा आहे?
१. कर्ज मिळण्यास सुलभता: उत्तम स्कोअर असेल तर बँका कागदपत्रांची पडताळणी वेगाने करून कर्ज लवकर मंजूर करतात.
२. स्वस्त व्याजदर: चांगल्या सिबिल स्कोअर असलेल्या ग्राहकांना अनेक बँका गृहकर्ज किंवा कार लोनवर व्याजदरात सवलत देतात, ज्यामुळे तुमचे लाखो रुपये वाचू शकतात.
३. भविष्यातील नोकरी: आजकाल केवळ कर्जासाठीच नव्हे, तर अनेक नामांकित कंपन्या नोकरी देण्यापूर्वी उमेदवाराचे आर्थिक शिस्त तपासण्यासाठी क्रेडिट स्कोअर पाहत आहेत.
स्कोअर कशावरून ठरतो?
हप्ते फेडण्याची शिस्त: तुमचे कर्जाचे हप्ते (EMI) आणि क्रेडिट कार्डचे बिल वेळेवर भरले आहे का? यावर तुमचा स्कोअर अवलंबून असतो.
क्रेडिट युटिलायझेशन: तुमच्याकडे असलेल्या क्रेडिट कार्डच्या मर्यादेपैकी तुम्ही किती टक्के वापर करता, हे महत्त्वाचे आहे. ते ३० ते ४० टक्क्यांच्या आत ठेवणे उत्तम.
क्रेडिटचा जुना इतिहास: तुमची क्रेडिट हिस्ट्री जितकी जुनी आणि चांगली असेल, तितका तुमचा बँकांवरील विश्वास वाढतो.
कर्जाचे प्रकार: सुरक्षित (उदा. गृहकर्ज) आणि असुरक्षित (उदा. पर्सनल लोन) अशा कर्जांचा योग्य ताळमेळ असणे गरजेचे आहे.
वारंवार चौकशी: कमी वेळात अनेक बँकांमध्ये कर्जासाठी अर्ज केल्यास तुमचा स्कोअर खालावू शकतो.
तुमचा सिबिल स्कोअर कसा सुधारावा? (काही सोप्या टिप्स)
बिल वेळेवर भरा: क्रेडिट कार्डचे बिल किंवा लोनचे हप्ते कधीही उशिरा भरू नका. एक चुकलेला हप्ता स्कोअरवर मोठा परिणाम करतो.
मर्यादेत खर्च करा: क्रेडिट कार्ड वापरताना त्याची पूर्ण मर्यादा (Limit) कधीही संपवू नका. उत्पन्नाच्या मानाने मर्यादित खर्च करा.
एकाच वेळी अनेक अर्ज नको: गरज असेल तेव्हाच कर्जासाठी अर्ज करा. प्रत्येक बँकेत जाऊन चौकशी करणे टाळा.
नियमित तपासणी: महिन्यातून किमान एकदा आपला क्रेडिट रिपोर्ट तपासा. यामुळे काही चूक असल्यास ती वेळीच सुधारता येईल.
तुमचा सिबिल स्कोअर ३०० ते ९०० दरम्यान असतो. तुमचा स्कोअर ९०० च्या जितका जवळ, तितके तुम्ही आर्थिकदृष्ट्या 'सुरक्षित' आहात. त्यामुळे आजपासूनच आपल्या आर्थिक व्यवहारांकडे लक्ष द्या आणि एक शिस्तबद्ध 'आर्थिक रिपोर्ट कार्ड' तयार ठेवा!