बँकॉक/नवी दिल्ली: आंतरराष्ट्रीय सहकारी महासंघ आशिया-पॅसिफिक (ICA AP) च्या ताज्या निरीक्षणांनुसार, थायलंडमधील सहकारी संस्थांनी केवळ आर्थिक व्यवहारच नव्हे, तर सामाजिक परिवर्तनाचे एक प्रभावी माध्यम म्हणून स्वतःला सिद्ध केले आहे. देशाच्या अर्थव्यवस्थेला आधार देण्यात आणि विशेषतः शेतकरी, कामगार व उपेक्षित घटकांचे जीवनमान उंचावण्यात या संस्थांचा वाटा सिंहाचा ठरला आहे. थायलंडच्या सहकारी संस्थांचा देशाच्या GDPसकल राष्ट्रीय उत्पादनात (GDP ) मध्ये सर्वात अलीकडील आंतरराष्ट्रीय सहकारी संघाच्या उपलब्ध माहिती प्रमाणे थोडाथोडका नाही तर १३% येवढा आहे.
थायलंडमधील सहकारी चळवळीची पाळेमुळे १९१६ सालापर्यंत खोलवर रुजलेली आहेत. तो काळ थाई अर्थव्यवस्थेसाठी संक्रमणाचा होता. देश स्वयंपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्थेकडून व्यापार-आधारित जागतिक आर्थिक प्रणालीकडे वळत असताना, लहान शेतकरी कर्जाच्या खाईत अडकले होते. या कठीण काळात शेतकऱ्यांना सावकारी पाशातून सोडवण्यासाठी आणि त्यांना हक्काचा पतपुरवठा उपलब्ध करून देण्यासाठी पहिल्या सहकारी संस्थेची स्थापना करण्यात आली.
"१९१६ मध्ये एका लहान उपक्रमातून सुरू झालेली ही चळवळ आज थायलंडच्या ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील विकासाचे इंजिन बनली आहे."
सुरुवातीला केवळ शेती आणि कर्जापुरती मर्यादित असलेली ही चळवळ आता बहुआयामी झाली आहे. गेल्या काही दशकांमध्ये सहकारी संस्थांनी आपले जाळे खालील क्षेत्रांत विस्तारले आहे:
कृषी विपणन: शेतकऱ्यांच्या मालाला योग्य भाव मिळवून देणे.
पतपुरवठा (Credit Societies): बँकिंग सेवांपासून वंचित असलेल्या समुदायांना आर्थिक प्रवाहात आणणे.
सेवा आणि ग्राहक क्षेत्र: स्थानिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी सामुदायिक सेवा पुरवणे.
थायलंडच्या या यशाचे मुख्य गमक म्हणजे 'सामुदायिक आर्थिक विकास'. या संस्था केवळ नफा मिळवण्यासाठी काम करत नाहीत, तर स्थानिक समुदायांमध्ये बचतीची सवय लावणे आणि आपत्कालीन स्थितीत एकमेकांना सहकार्य करणे ही मूल्ये जोपासतात. कृषी सहाय्य सेवा आणि बचत गटांच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील उपजीविकेला एक प्रकारचे कवच प्राप्त झाले आहे.
आजच्या स्पर्धात्मक युगातही थायलंडमधील सहकारी संस्थांनी आपले महत्त्व टिकवून ठेवले आहे. 'आयसीए एपी' च्या मते, थायलंडमधील हा पॅटर्न इतर आशियाई देशांसाठीही मार्गदर्शक ठरू शकतो. आर्थिक समावेशन (Financial Inclusion) आणि सामूहिक विकास (Collective Growth) या दोन सूत्रांच्या जोरावर थाई सहकारी चळवळ २१ व्या शतकातील आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सज्ज आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, १९१६ मधील तो छोटासा प्रयत्न आज एका वटवृक्षात रूपांतरित झाला असून, त्याने थायलंडच्या अर्थव्यवस्थेला एक मानवी चेहरा दिला आहे.