तुम्ही अजूनही बँकिंग व्यवहारांसाठी जुने चेकबुक वापरत असाल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. बँकिंग व्यवस्था अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि जलद करण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार सर्व सार्वजनिक, खासगी तसेच नागरी सहकारी बँकांनी (Urban Co-operative Banks) धनादेशांशी (Cheques) संबंधित नियमांमध्ये मोठे बदल केले आहेत. १ जानेवारी २०२७ पासून देशभरात अल्फा-न्यूमेरिक (Alpha-Numeric) कोड असलेले नवीन चेकबुक बंधनकारक होणार असून, जुनी चेकबुक्स ३१ डिसेंबर २०२६ नंतर टप्प्याटप्प्याने अमान्य केली जाणार आहेत.
काय आहे नवीन बदल?
आत्तापर्यंत मिळणाऱ्या पारंपरिक चेकबुकच्या तळाशी केवळ अंकांमध्ये (Numeric) चेक नंबर आणि एमआयसीआर (MICR) कोड असायचा. मात्र, नव्या सुरक्षा नियमांनुसार आता या क्रमांकांसोबत विशेष मुळाक्षरांचा (Alphabets) समावेश असलेला अल्फा-न्यूमेरिक कोड छापला जात आहे.
नव्या चेकमधील प्रमुख सुरक्षा वैशिष्ट्ये:
अल्फा-न्यूमेरिक कोड: अक्षरे आणि आकड्यांच्या विशेष संयोजनामुळे चेकची त्वरित सत्यता तपासता येते.
अत्याधुनिक वॉटरमार्क: कागदाची अस्सलता ओळखण्यासाठी विशेष वॉटरमार्कचा वापर.
अदृश्य शाई: केवळ अल्ट्राव्हायोलेट (UV) प्रकाशात दिसणाऱ्या विशेष शाईचा समावेश.
मायक्रो प्रिंटिंग: उघड्या डोळ्यांनी कॉपी करणे किंवा बनावट चेक तयार करणे अशक्य करणारे सूक्ष्म लेखन.
पॉझिटिव्ह पे सिस्टीम (PPS): नवीन चेक हे रिझर्व्ह बँकेच्या पॉझिटिव्ह पे सिस्टीमशी थेट जोडलेले आहेत.
५० हजारांवरील व्यवहारांवर होणार थेट परिणाम
वाणिज्यिक बँकांसोबतच राज्य आणि नागरी सहकारी बँकांनीही आपल्या खातेदारांना स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत. ३१ डिसेंबर २०२६ नंतर ₹५०,००० किंवा त्याहून अधिक रकमेचे, ज्यांवर नवीन अल्फा-न्यूमेरिक कोड नाही असे जुने चेक स्वीकारले जाणार नाहीत. त्यामुळे मोठ्या रकमेचे पेमेंट अडकू नये यासाठी ग्राहकांनी वेळेत आपले चेकबुक तपासून घेणे आवश्यक आहे.
बनावट व्यवहारांना बसणार आळा
या नव्या प्रणालीमुळे चेक क्लोनिंग, स्वाक्षरीतील हेराफेरी आणि बनावट धनादेशांद्वारे होणारी फसवणूक रोखण्यास मदत होईल. रिझर्व्ह बँकेच्या चेक ट्रंकेशन सिस्टीम (CTS) अंतर्गत डिजिटल क्लिअरन्सची प्रक्रिया यामुळे अधिक वेगाने आणि सुरक्षित पार पडेल.
नवीन चेकबुक कसे मिळवाल?
पडताळणी करा: तुमचे सध्याचे चेकबुक तपासा; तळाशी दिलेल्या क्रमांकांमध्ये अक्षरे (Alphabets) नसतील, तर ते जुने चेकबुक आहे.
अर्ज प्रक्रिया: तुमच्या सहकारी बँकेच्या किंवा इतर बँकेच्या शाखेत जाऊन, मोबाईल बँकिंग किंवा इंटरनेट बँकिंगद्वारे नवीन चेकबुकसाठी अर्ज करा.
आकारले जाणारे शुल्क: बँक आणि खात्याच्या प्रकारानुसार शुल्क ठरेल. बहुतांश बँका बचत खात्यासाठी ठराविक पाने मोफत देतात आणि मर्यादेबाहेर अतिरिक्त शुल्क आकारतात.
सायबर सुरक्षा दक्षता: बँकेच्या नावाने येणाऱ्या कोणत्याही संशयास्पद मेसेज किंवा लिंकवर क्लिक करू नका. फक्त अधिकृत ॲप किंवा बँकेच्या शाखेशी संपर्क साधा.
शेवटच्या क्षणी होणारी धावपळ आणि आर्थिक व्यवहारांतील अडथळे टाळण्यासाठी खातेदारांनी त्वरित आपल्या बँकेशी संपर्क साधून नवीन अल्फा-न्यूमेरिक चेकबुक मिळवून घ्यावे.