डिजिटल बँकिंगचा विस्तार होत असताना भारतीय सहकारी बँकांसमोर सायबर फसवणूक रोखणे आणि ग्राहकांना जलद सेवा देणे, ही दुहेरी आव्हाने निर्माण झाली आहेत. खाते उघडताना केली जाणारी ओळख पडताळणी, वारंवार मागवली जाणारी कागदपत्रे आणि अतिरिक्त तपासणी यामुळे अनेक प्रामाणिक ग्राहक खाते उघडण्याची प्रक्रिया अर्धवट सोडत असल्याचे एका अभ्यासातून समोर आले आहे. त्यामुळे फसवणूक प्रतिबंधक उपाययोजना करताना ग्राहकांचा बँकिंग अनुभव आणि व्यवसायवाढ यांचाही विचार करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
खाते उघडताना ओळखपत्राचा अस्पष्ट फोटो, वारंवार कागदपत्रे अपलोड करण्याची मागणी आणि अतिरिक्त पडताळणीमुळे ग्राहक प्रक्रिया अर्धवट सोडण्याची शक्यता वाढते. विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील ग्राहकांना डिजिटल प्रक्रियेत तांत्रिक अडचणी आल्यास त्याचा परिणाम बँकेच्या ग्राहकवाढीवर होऊ शकतो. त्यामुळे सहकारी बँकांनी ग्राहकाच्या जोखमीचे स्वरूप लक्षात घेऊन पडताळणीची प्रक्रिया निश्चित करणे आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, खाते उघडण्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात डिजिटल ओळख पडताळणी, डिव्हाइस इंटेलिजन्स आणि उपलब्ध अधिकृत माहितीच्या आधारे जलद तपासणी केल्यास प्रामाणिक ग्राहकांना कमी वेळेत सेवा देता येऊ शकते. मात्र, खाते उघडल्यानंतरही पडताळणीची प्रक्रिया सुरू ठेवणे महत्त्वाचे आहे. नवीन खात्यांमधील मोठे व्यवहार, अचानक होणारे आर्थिक व्यवहार, ग्राहकाच्या वैयक्तिक माहितीतील बदल आणि संशयास्पद हालचाली यांचे नियमित निरीक्षण करणे आवश्यक आहे.
नवीन खाते उघडल्यानंतर त्यामध्ये प्रत्यक्ष ठेवी जमा होणे आणि नियमित व्यवहार सुरू होणे याकडेही बँकांनी लक्ष द्यावे. मोबाईल बँकिंग, यूपीआय, डेबिट कार्ड आणि अन्य डिजिटल सुविधांचा वापर सुलभ केल्यास ग्राहकांचा बँकेशी व्यवहार वाढण्यास मदत होऊ शकते. त्याचबरोबर संशयास्पद व्यवहार ओळखण्यासाठी प्रभावी व्यवहार निरीक्षण प्रणाली विकसित करणे आवश्यक आहे.
सहकारी बँकांमध्ये फसवणूक प्रतिबंध, अनुपालन, माहिती तंत्रज्ञान आणि व्यवसायवाढ विभागांनी एकत्रितपणे काम करण्याची गरजही अधोरेखित करण्यात आली आहे. खाते उघडण्याची प्रक्रिया अर्धवट सोडणाऱ्या ग्राहकांची संख्या, पडताळणीसाठी लागणारा कालावधी, चुकीने संशयास्पद ठरवलेले अर्ज, नवीन खात्यांमध्ये जमा झालेल्या ठेवी आणि फसवणुकीमुळे झालेले आर्थिक नुकसान या सर्व बाबींचा एकत्रित आढावा घेणे आवश्यक आहे.
भारतीय नागरी सहकारी बँका, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका आणि अन्य सहकारी वित्तीय संस्थांसाठी हा मुद्दा महत्त्वाचा ठरणार आहे. डिजिटल सेवांमधील स्पर्धा वाढत असताना ग्राहकांना सुरक्षित आणि त्रासमुक्त बँकिंग अनुभव देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे सहकारी बँकांनी आधुनिक ओळख पडताळणी तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित फसवणूक शोध प्रणाली आणि व्यवहार निरीक्षण यंत्रणा यांचा योग्य वापर करण्यावर भर द्यावा. फसवणूक रोखताना प्रामाणिक ग्राहकांना दूर न लोटता सुरक्षित खाते उघडणीची प्रक्रिया विकसित करणे, हेच सहकारी बँकांच्या डिजिटल विस्तारासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.