सध्या जागतिक बँकिंग क्षेत्र मुख्यतः तीन प्रकारांत विभागले जात असल्याचे चित्र दिसत आहे:
डिजिटल तंत्रज्ञानाचा टप्प्याटप्प्याने स्वीकार करणाऱ्या प्रगतिशील बँका
पूर्णपणे डिजिटल पायावर उभ्या राहिलेल्या नव्या बँका
पारंपरिक व्यवस्था टिकवून ठेवत तांत्रिक बदल करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या बँका
डिजिटल बँकांना मिळणारे वाढते परवाने आणि ग्राहकांचा वाढता कल यामुळे स्पर्धा आणखी तीव्र होत आहे.
ही पद्धत सर्वाधिक सुरक्षित मानली जाते. यात बँका एकदम संपूर्ण प्रणाली बदलण्याऐवजी विभागनिहाय सुधारणा करतात. उदाहरणार्थ, सुरुवातीला बचत खाते व्यवस्थापन प्रणाली आधुनिक केली जाते आणि नंतर पेमेंट किंवा कर्ज प्रणाली बदलली जाते.
यामुळे:
जोखीम कमी होते
जुन्या प्रणाली तात्काळ बंद करण्याची गरज राहत नाही
गुंतवणुकीवर सातत्यपूर्ण परतावा मिळतो
तज्ज्ञांच्या मते, बचत खाते किंवा कमी गुंतागुंतीच्या विभागांपासून सुरुवात केल्यास संक्रमण अधिक सुलभ होते.
या पद्धतीत जुन्या मेनफ्रेम प्रणाली पूर्णपणे काढून टाकल्या जात नाहीत. त्याऐवजी, कर्ज मंजुरी, शुल्क गणना किंवा ग्राहक सेवा यांसारखे महत्त्वाचे नियम आणि प्रक्रिया आधुनिक डिजिटल स्तरावर हलवले जातात.
यामुळे:
नवीन सेवा काही आठवड्यांत सुरू करता येतात
जुन्या हार्डवेअरवरील अवलंबित्व कमी होते
देखभाल खर्च आणि तांत्रिक धोके घटतात
मोठ्या बँकांसाठी ही पद्धत अत्यंत उपयुक्त मानली जाते, कारण त्यांना जुनी व्यवस्था पूर्णपणे बंद न करता आधुनिक सुविधा देता येतात.
ही सर्वात आक्रमक पण सर्वाधिक वेगवान पद्धत मानली जाते. यात बँका पूर्णपणे नवीन डिजिटल संस्था किंवा डिजिटल शाखा सुरू करतात.
या मॉडेलमुळे:
अत्यंत कमी खर्चात सेवा देता येतात
ग्राहकांना वैयक्तिकृत अनुभव मिळतो
उत्पादन बाजारात आणण्याचा वेग प्रचंड वाढतो
काही डिजिटल बँकांनी क्लाउड-नेटिव्ह तंत्रज्ञानाच्या मदतीने लाखो ग्राहक जोडले आहेत. कमी परिचालन खर्च आणि उच्च कार्यक्षमता हे त्यांचे मोठे वैशिष्ट्य ठरले आहे.
तज्ज्ञांचे स्पष्ट मत आहे की, जुन्या तंत्रज्ञानावर तात्पुरती डागडुजी करून आता चालणार नाही. ग्राहकांच्या अपेक्षा बदलत आहेत आणि डिजिटल सेवा हा स्पर्धेचा मुख्य आधार बनत आहे.
ज्या बँका वेगाने आधुनिकीकरण करतील त्या पुढील दशकात टिकून राहतील. उर्वरित बँकांसाठी वाढता खर्च, कमी कार्यक्षमता आणि ग्राहक गमावण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
निष्कर्ष: - बँकिंग क्षेत्रातील बदल आता अपरिहार्य झाले आहेत. प्रश्न “आधुनिकीकरण करायचे का?” हा नसून “ते किती वेगाने आणि कोणत्या पद्धतीने करायचे?” हा आहे. डिजिटल-फर्स्ट युगात टिकून राहण्यासाठी बँकांनी तांत्रिक बदलांना प्राधान्य देणे आता अत्यावश्यक बनले आहे.