कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (एआय) वापर बँकिंग क्षेत्रात वाढत असला, तरी ग्राहकांना एआयकडून नेमके काय अपेक्षित आहे, याचा विचार करणे सहकारी बँका आणि पतसंस्थांसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे. केवळ तंत्रज्ञान स्वीकारण्यापेक्षा त्याचा ग्राहकांना प्रत्यक्ष फायदा कसा होईल, यावर संस्थांनी लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
अमेरिकेतील १,००० हून अधिक ग्राहकांच्या सर्वेक्षणानुसार, ४९ टक्के ग्राहक आठवड्यातून किमान एकदा एआयचा वापर करतात. मात्र आर्थिक व्यवहारांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी एआयवर विश्वास ठेवणाऱ्यांचे प्रमाण केवळ ३२ टक्के आहे. त्यामुळे एआयचा वापर आणि आर्थिक निर्णयांसाठी त्यावरील विश्वास यामध्ये मोठी दरी असल्याचे दिसून येते.
ग्राहकांना खर्चाचे विश्लेषण, व्यवहारांचे वर्गीकरण, बचतीबाबत सूचना, आर्थिक स्मरणपत्रे आणि प्राथमिक आर्थिक मार्गदर्शनासाठी एआयचा वापर अधिक स्वीकारार्ह वाटतो. अशा सेवांमध्ये अंतिम निर्णय ग्राहकाच्या हातात राहतो. याउलट कर्ज मंजूर करणे, कर्ज नाकारणे किंवा खात्यातून मोठी रक्कम स्वयंचलितपणे हस्तांतरित करण्यासारखे निर्णय एआयने स्वतः घेणे ग्राहकांना कमी पसंत आहे.
सहकारी बँका आणि पतसंस्थांसाठी ही बाब विशेष महत्त्वाची आहे. ग्राहकांशी असलेले दीर्घकालीन संबंध आणि त्यांच्या आर्थिक व्यवहारांची माहिती ही या संस्थांची मोठी ताकद आहे. एआयच्या मदतीने या माहितीचा योग्य वापर करून ग्राहकांना अधिक उपयुक्त सेवा देता येऊ शकतात.
उदाहरणार्थ, ग्राहकाचा अनावश्यक खर्च ओळखणे, बचतीची क्षमता दाखवणे, कर्जाच्या हप्त्याची पूर्वसूचना देणे किंवा रोख प्रवाहातील संभाव्य अडचणींबाबत ग्राहकाला सावध करणे, अशा सुविधा एआयच्या माध्यमातून देता येऊ शकतात. मात्र यासाठी ग्राहकाची परवानगी, अचूक माहिती आणि डेटा सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.
केवळ प्रश्नांची उत्तरे देणारा चॅटबॉट तयार करणे म्हणजे एआयचा प्रभावी वापर नव्हे. ग्राहकाची समस्या समजून घेऊन योग्य पर्याय सुचवणे आणि अंतिम निर्णय ग्राहकावर सोपवणे, हा अधिक विश्वासार्ह मार्ग ठरू शकतो.
त्यामुळे सहकारी बँका आणि पतसंस्थांनी एआयचा वापर करताना ‘ग्राहकासाठी निर्णय घेणे’ नव्हे, तर ‘ग्राहकाला योग्य निर्णय घेण्यास सक्षम करणे’ हा दृष्टिकोन स्वीकारणे गरजेचे आहे. एआयचा उपयोग, डेटा सुरक्षा आणि मानवी देखरेख यांचा योग्य समतोल साधला तर ग्राहकांचा विश्वास वाढविण्यासाठी हे तंत्रज्ञान प्रभावी ठरू शकते.