मुंबई : बँकिंग क्षेत्रात तिमाही उत्पन्न, वार्षिक अंदाजपत्रक आणि अल्पकालीन धोरणांवर आधारित नियोजन करण्याची पारंपरिक पद्धत आता बदलण्याची गरज निर्माण झाली आहे. पुढील २५ वर्षांचा विचार करता, AI एजंट, ग्राहकांचा डेटा, API, एम्बेडेड फायनान्स आणि बदलत्या ग्राहक अपेक्षा यामुळे रिटेल बँकिंगचे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात बदलण्याची शक्यता आहे.
डेलॉइटच्या ‘२०५०: बँकिंग बियॉन्ड’ या मालिकेत भविष्यातील बँकिंग क्षेत्रातील संभाव्य बदलांचा आढावा घेण्यात आला आहे. डेलॉइटच्या यूएस रिटेल बँकिंग स्ट्रॅटेजी प्रॅक्टिसचे प्रमुख निक कोवेल यांच्या मते, २०५० मध्ये बँकिंग नेमके कसे असेल याचा अंदाज बांधण्यापेक्षा भविष्यातील बदलांना सामोरे जाण्यासाठी आवश्यक क्षमता आजपासून विकसित करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
भविष्यात ग्राहकांच्या वतीने आर्थिक निर्णय घेण्यासाठी AI एजंटचा वापर वाढू शकतो. हे एजंट व्याजदर, शुल्क, अटी, वेग आणि परतावा यांसारख्या निकषांवर विविध बँकांच्या पर्यायांची तुलना करून ग्राहकासाठी निर्णय घेऊ शकतात.
यामुळे पारंपरिक ग्राहक-बँक संबंध आणि ब्रँड निष्ठेला आव्हान निर्माण होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे बँकांना केवळ ग्राहकांना आकर्षित करण्याऐवजी AI प्रणालींच्या निर्णयप्रक्रियेत आपला पर्याय अधिक प्रभावी ठरेल, यावरही लक्ष द्यावे लागेल.
बँकांकडे ग्राहकांच्या अनेक वर्षांच्या व्यवहारांची मोठी माहिती असते. मात्र, या डेटाचे योग्य वेळी संदर्भाधारित सेवेत रूपांतर करणे हे मोठे आव्हान राहणार आहे.
एखादा ग्राहक वारंवार दुसऱ्या बँकेत पैसे हस्तांतरित करत असल्यास त्यातून त्याच्या बदलत्या आर्थिक वर्तनाचे संकेत मिळू शकतात. या माहितीच्या आधारे बँक योग्य वेळी ग्राहकांशी संपर्क साधून अधिक योग्य आर्थिक पर्याय देऊ शकते.
त्यामुळे डेटा स्वच्छता, अॅनालिटिक्स आणि ग्राहकांच्या वर्तनाचे विश्लेषण यामध्ये बँकांना मोठी गुंतवणूक करावी लागणार आहे.
डिजिटल आणि स्वयंसेवा प्रणाली अधिक सक्षम होत असल्या तरी मानवी संवादाचे महत्त्व पूर्णपणे कमी होणार नाही. उलट, योग्य परिस्थितीत केलेला वैयक्तिक संवाद अधिक मौल्यवान ठरू शकतो.
फसवणूक, घर खरेदी, विवाह किंवा अन्य मोठा आर्थिक निर्णय अशा प्रसंगी बँकरचा वैयक्तिक संवाद केवळ डिजिटल संदेशापेक्षा अधिक प्रभावी ठरू शकतो.
त्यामुळे बँकांनी मानवी सेवेचा खर्च किती आहे यापेक्षा त्या संवादातून ग्राहक आणि बँकेला किती मूल्य मिळते, याचा विचार करणे आवश्यक ठरणार आहे.
भविष्यातील स्पर्धेसाठी बँकांना आधुनिक तंत्रज्ञानाचा मजबूत पाया तयार करावा लागणार आहे. आधुनिक कोअर बँकिंग प्रणाली, रिअल-टाइम API, डेटा अॅनालिटिक्स आणि AI क्षमता विकसित करण्यावर भर द्यावा लागेल.
त्याचबरोबर डिजिटल आणि प्रत्यक्ष बँकिंग सेवांचा योग्य समन्वय साधणारे लवचिक वितरण मॉडेल तयार करणेही महत्त्वाचे ठरणार आहे.
भविष्यात बँकिंग क्षेत्रातील यश केवळ संस्थेच्या आकारावर अवलंबून राहणार नाही. मोठ्या बँकांकडे मोठ्या गुंतवणुकीची क्षमता असली तरी लहान बँका आणि निओबँका ग्राहकांच्या बदलत्या अपेक्षांनुसार अधिक वेगाने बदल करू शकतात.
त्यामुळे लवचिकता, ग्राहक अनुभव, डेटा आणि AIचा प्रभावी वापर हे भविष्यातील स्पर्धेचे प्रमुख आधार ठरू शकतात.
बँकांनी २०५० चे अचूक भविष्य वर्तवण्यापेक्षा अनेक संभाव्य भविष्यांचा विचार करून आजच्या गुंतवणुकीचे नियोजन करणे आवश्यक आहे.
आधुनिक कोअर प्रणाली, मजबूत API, समृद्ध डेटा, AI कौशल्य, ग्राहक-केंद्रित सेवा आणि डिजिटल-मानवी संवादाचा योग्य समतोल या बाबींमध्ये आज केलेली गुंतवणूक भविष्यातील बँकिंगसाठी निर्णायक ठरू शकते.
एकूणच, २०५० मधील बँकिंगचे स्वरूप नेमके कसे असेल हे निश्चित नसले तरी AI, डेटा आणि ग्राहकांच्या बदलत्या अपेक्षांमुळे बँकिंगचे पारंपरिक मॉडेल बदलणार, हे स्पष्ट आहे. त्यामुळे भविष्यातील बदलांची वाट पाहण्याऐवजी बँकांनी त्यासाठी आजपासूनच तयारी सुरू करणे आवश्यक आहे.